زندگی و اخلاق

زندگی عبارتست از مؤلفه‌های مادی و دنیوی که بشر را در جهت سیر تکاملی خویش کمک و استعانت می‌‌نمایند، به نحوی که این مؤلفه‌های مادی و دنیوی نیز بدون تلاش و کوشش بشر به سرانجام نخواهند رسید. به بیانی زندگی وقتی معنی و مصداق خاص خود را پیدا می‌‌کند که از طریق افکار و اندیشه سالم بشر ساخته شود و‌ یا به بیانی دستاورد و‌ دسترنج بشر باشد، مضاف بر اینکه این دستاورد و دسترنج بشر موجب آرامش و رفاه بشر می‌‌گردد. به‌عنوان مثال: دسترنج بشر می‌‌تواند به مانند همان صدای انسان باشد که در کوه پخش می‌‌شود و کوه نیز می‌‌تواند نقش زندگی را بازی کند نقشی که همان پژواک دهنده و‌ یا برگرداننده صدای انسان باشد.‌ یعنی در این تشبیه می‌‌توان به سهولت جایگاه زندگی و بشر و البته تأثیر این دو را دریافت. به مانند علم و ثروت که مکمل همدیگرند، این دو نیز تکمیل کننده همدیگر به شمار می‌‌آیند.

اخلاق صنعتی سازنده و موثر است که در تکامل و بقای زندگی می‌‌کوشد. چه این که هر زندگی بی‌گمان با مقوله اخلاق شکل می‌‌گیرد و زندگی بدون اخلاق به مانند جسم بدون روح است. در دایره زندگی اگرچه واژه‌های متفاوتی اعم از خوب و بد خیمه زده‌اند و البته هر کدام در زندگی به نوبه خود ایفای نقش می‌‌کنند، ولی اخلاق از عمده‌ترین مواردی است که نقش خود را پررنگ‌تر از سایرین به نمایش می‌‌گذارد. مهم‌ترین نقش اخلاق در زندگی وقتی مسجل می‌‌شود که دو مقوله خیر و شر و مقوله خوب و بد خودی را نشان می‌‌دهند.‌ یعنی در زندگی چون فراز و فرودهای متفاوتی نقش آفرینی دارند و البته آسانی‌ها و سختی‌ها نیز در این نقش آفرینی دخیل هستند، لذا مهمترین مقوله در اینجا اخلاق است. اخلاق با حضوری مثبت و ادبیاتی انسان محور می‌‌تواند کالبد شکافی نموده و قضاوتی سالم و آموزنده و مفید را به نمایش بگذارد. بنابراین چون زندگی در جهت بهتر رهنمون شدن به جاده آگاهی و پیشرفت نیاز به چراغ راهنمایی منتج دارد، شکی نیست که مقوله اخلاق همان چراغ راهنماست که با نکات سازنده و حق به جانب خود، زندگی را از تلاطم این‌گونه حوادث نجات می‌‌دهد. 

آن‌سوی قضیه نیز می‌‌تواند صادق باشد. یعنی زندگی هم در شکل‌گیری مقوله اخلاق بسیار مهم است. چه این که تا زندگی ایجاد نشود، مقوله بنام اخلاق نیز بوجود نمی‌‌آید. به تعبیری آن تأثیر و تأثری که اخلاق در زندگی بر جای می‌‌گذارد زندگی نیز در اخلاق به نمایش می‌‌گذارد. حال سؤال این جاست که وقتی این دو نسبت به همدیگر تبادل نظر در جهت شکل‌گیری خویش می‌‌کنند آیا هر دو با هم شکل می‌‌گیرند و‌ یا ‌یکی نسبت به آن دیگر زودتر متولد می‌‌شود. در جواب به این که کدام یک بستر در جهت شکل‌گیری این دو به شمار می‌‌آید. می‌‌توان گفت که زندگی چون از مؤلفه‌های فراوانی بهره می‌‌جوید و همانطور که ذکر آن رفت، مسایل فراوانی در دنیای آن خیمه زده‌اند، بنابراین زندگی به عنوان‌ یک بستر آغازگر این تعامل و آشتی است. اما اخلاق از ارکان مهم و اساسی در جهت شکل‌گیری زندگی محسوب می‌‌شود. به گونه‌ای که هر زندگی که اخلاقی نباشد، آن زندگی نمی‌‌تواند به اهداف متعالی و سازنده خود دست یابد. در این زمینه نیز نشانه‌های فراوانی در جامعه یافت می‌‌شود. چرا که در تمامی‌‌حوزه‌های انسانی اعم از سیاست، فرهنگ، تربیت، جامعه، ورزش، اقتصاد و... مهم‌‌ترین رکن، همان اخلاق است.‌ یعنی ما نمی‌‌توانیم از سیاست سخن بگوییم ولی از تأثیر اخلاق چشم پوشی کنیم.‌ یا که از فرهنگ متعالی و پیشرو در ‌یک جامعه صحبت نمائیم اما تأثیر و نقش سازنده اخلاق را نادیده بگیریم. ما نمی‌‌توانیم قهرمانی یک ورزشکار را تحسین کنیم اما از اخلاق ورزشی آن چیزی نگوئیم. و‌ یا از تربیت اجتماعی مردم سخن برانیم ولی نقش اخلاق را در این مهم فراموش کنیم و‌ یا که از توسعه اقتصادی و پویایی تولید در‌یک جامعه تمجید شود اما از نقش اخلاق در بطن این مهم اغماض گردد. بنابراین اخلاق در زندگی بسیار مؤثر و مفید ظاهر می‌‌شود و زندگی نیز بدون اخلاق دچار تعلل و تقصیر خواهد شد. نکته دیگر که در ادامه همین مبحث می‌‌توان در زمینه زندگی و اخلاق عنوان داشت رابطه‌ای صمیمانه و اساسی‌ای است که در بین این دو وجود دارد و سؤال این است که چه عواملی باعث ایجاد این رابطه شده‌اند. در پاسخ باید گفت که عواملی که سبب ارتباط تنگاتنگ این دو شده‌اند همان ویژگی‌هایی است که در این دو‌ یکی است. ‌یعنی تشابه ویژگی از مهم‌ترین عوامل به شمار می‌‌آید. تشابه ویژگی بدین سان که این دو نیاز به‌یک سری ویژگی در جهت شکل‌گیری خود دارند که فقط از طریق خصایص هم‌دیگر‌ یافت می‌‌شود. به بیانی انتقال ویژگی سازنده به هم‌دیگر، که این ویژگی‌ها دارای وجه اشتراکی سازنده و البته به فراخور روحیات هم‌دیگرند، از مهم‌ترین عوامل این مهم به حساب می‌‌آیند. پس نتیجه می‌‌گیریم که نه زندگی برای اخلاق و نه اخلاق برای زندگی بلکه دست به دست هم دادن در جهت آبادی و شکوفایی خویش مهمترین مقوله مدنظر است.


منبع: نوشته عابدین پاپی

گردآورنده: احمد حکیم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما