اقسام شبهه - ارکان زناء

اقسام شبهه

1- شبهه حکمی  2- شبهه موضوعی

شبهه حکمی عبارت از اشتباه در حکم یا قانون است. برای مثال مردی با زنی که در عده است ازدواج می‌کند به گمان اینکه ازدواج با چنین زنی قانونا بلامانع است.

شبهه موضوعی عبارت از اشتباه در موضوع حکم است نه در خود حکم. برای مثال مردی می‌داند که ازدواج با زنی که در عده است ممنوع است اما به تصور اینکه عده او سپری شده است با او ازدواج می‌کند. 

ممکن است شبهه در عقد باشد به این معنا که بر اثر اشتباه عقد نکاح بسته شود و به دنبال آن نزدیکی واقع گردد یا شبهه در وطی(1) باشد به این معنی که بدون عقد نزدیکی به شبهه صورت گیرد، چنانکه مرد نابینایی با یک زن بیگانه به تصور اینکه زوجه اوست نزدیکی کند. در هر دو فرض وطی به شبهه صدق می‌کند و طفلی که از این رابطه متولد شده ولد شبهه محسوب خواهد شد.

ماده 1166 قانون مدنی در این باره می‌گوید هرگاه به واسطه وجود مانعی نکاح بین ابوین طفل باطل باشد، نسبت طفل به هر یک از ابوینی که جاهل به وجود مانع بوده، مشروع و نسبت به دیگری نامشروع خواهد بود و در صورت جهل هر دو، نسب طفل نسبت به هر دو مشروع است.

کسی که در حال جنون یا خواب یا در نتیجه اکراه نزدیکی کند این عمل در حکم وطی به شبهه است و اگر فرزندی از آن به دنیا آید او را ولد شبهه و نسب او را نسب ناشی از وطی به شبهه می‌نامند.

هرگاه نزدیکی در حال مستی واقع شده باشد می‌توان گفت عمل او در حکم وطی به شبهه است مگر اینکه به قصد نزدیکی مست کرده باشد که در این صورت نزدیکی او زنا به شمار می‌آید.

تمام احکام مربوط به طفل متولد از نکاح صحیح، در مورد طفل متولد از نزدیکی به شبهه نیز جاری است اگرچه مادر طفل مشتبه نباشد.

در صورت نزدیکی به شبهه با زن شوهردار و تولد طفل حالت‌های زیر متصور است:

1- الحاق طفل به هیچ یک از شوهر و واطی به شبهه ممکن نباشد در نتیجه طفل به هیچ یک ملحق نخواهد شد.

2- الحاق طفل فقط به واطی به شبهه ممکن است بنابراین طفل به واطی ملحق خواهد شد.

3- الحاق طفل فقط به شوهر ممکن باشد بنابراین طفل به شوهر ملحق خواهد شد.

4- الحاق طفل به هر دو ممکن باشد قانون در این خصوص ساکت است اما نظر مشهور و بهتر این است که طفل به شوهر ملحق می‌شود.

هرگاه دو نفر یکی به شبهه و دیگری به زنا با زنی نزدیکی کرده باشند با رعایت حداقل و حداکثر مدت حمل اماره فراش فقط درباره واطی به شبهه جاری و طفل فقط به او ملحق می‌شود نه به زانی.

هرگاه شخصی به شبهه با یکی از محارم نسبی یا سببی یا رضاعی خود نزدیکی کند و طفل به دنیا بیاید در این صورت نیز طفل به واطی به شبهه ملحق می‌شود، زیرا مواد 1164 و 1166 ق.م مطلق است و شامل نزدیکی با محارم نیز می‌شود.

نسب ناشی از تلقیح مصنوعی

تلقیح مصنوعی عبارت است از اینکه زن را با وسایل مصنوعی و بدون اینکه نزدیکی صورت گیرد آبستن کنند.

برای تعیین نسب طفل ناشی از تلقیح مصنوعی باید بین موردی که تلقیح مصنوعی با نطفه شوهر و موردی که نطفه از غیر شوهر بوده قائل به تفکیک شد.

اگر تلقیح مصنوعی با نطفه شوهر انجام شود و از این طریق طفلی به دنیا آید این طفل ملحق به زن و شوهر خواهد بود، زیرا کلیه شرایط نسب قانونی و مشروع وجود دارد و مانعی برای الحاق نیست اگر تلقیح مصنوعی با نطفه غیرشوهر انجام شود؛

رابطه طفل با مادر: در این صورت طفل به مادر ملحق می‌شود اعم از اینکه زن جاهل یا عالم باشد زیرا طفل فقط در صورتی به مادر ملحق نمی‌شود که مادر زناکار محسوب شود و در مورد لقاح مصنوعی زنا صدق نمی‌کند.

رابطه طفل با صاحب نطفه: می‌توان قائل به الحاق طفل به پدر طبیعی خود (صاحب نطفه) شد، اعم از اینکه عالم یا جاهل به لقاح باشد زیرا بچه از نطفه او بوجود آمده و عرفا و لغتا فرزند او به شمار می آید.

رابطه طفل با شوهرزن: چون اماره فراش اقتضا می‌کند که هر طفلی که از زن شوهردار با رعایت مدت حمل به دنیا آمده باشد به شوهر ملحق شود در این مورد نیز ظاهرا طفل ملحق به شوهر خواهد بود مگر اینکه ثابت شود از نطفه مرد دیگری است.

تشکیل جنین در آزمایشگاه و انتقال آن به رحم نوع خاصی از تلقیح مصنوعی است.

هرگاه جنین از اسپرم و تخمک زن و شوهری که خواهان بچه هستند ولی از طریق طبیعی صاحب فرزند نمی‌شوند و تشکیل جنین از نطفه شخصی دیگری غیر از صاحب رحم و شوهر او باشد در این خصوص اختلاف نظر وجود دارد.

قانون نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور، با شرایطی چنین انتقالی را پذیرفته است.

به موجب ماده 1 قانون مذکور، کلیه مراکز تخصصی درمان ناباروری ذی صلاح مجاز خواهند بود با رعایت ضوابط شرعی و شرایط مندرج در این قانون نسبت به انتقال جنین‌های حاصل از تلقیح خارج از رحم زوج‌های قانونی شرعی پس از موافقت کتبی زوجین صاحب جنین به رحم زنانی که پس از ازدواج و انجام اقدامات پزشکی ناباروری آنها به اثبات رسیده اقدام نمایند.

زوجین در صورت وجود شرایط ذیل می‌توانند از دادگاه مشترکا صدور مجوز دریافت جنین را درخواست نمایند؛

1- زوجین طبق گواهی معتبر پزشکی در دادگاه ثابت کنند که قادر به بچه دار شدن نیستند زوجه استعداد دریافت جنین و پرورش آن در رحم خود را دارد.

2- زوجین دارای صلاحیت اخلاقی باشند.

3- هر یک از زوجین مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج نباشند.

4- هیچ یک از زوجین معتاد به مواد مخدر نباشند.

5- زوجین تبعه جمهوری اسلامی باشند.

6- زوجین قادر به نگهداری و پرداخت نفقه و تربیت طفل متولد از جنین دریافتی باشند.

نسب ناشی از زناء

اگر در نتیجه رابطه نامشروع زن و مرد طفلی به دنیا آید نسب او ناشی از زنا و به تعبیر دیگر نامشروع است و طفل ولد زنا فرزند طبیعی و فرزند نامشروع می‌گویند.

در حقوق ایران نسب نامشروع به رسمیت شناخته نشده و طفل ناشی از رابطه آزاد زن و مرد به زناکار ملحق نمی‌شود و زنا عبارت است از نزدیکی شخص بالغ و عاقل با زنی که بر او حرام است بدون اینکه عقد نکاح با شبهه وجود داشته باشد با علم به حرمت نزدیکی و اختیار.

ارکان زناء

1-نزدیکی واقع شده باشد  2- نزدیکی کننده بالغ باشد   3- نزدیکی کننده عاقل باشد   4- نزدیکی باید با زن صورت گرفته باشد   5- زن باید به مرد حرام باشد   6- عقد شبهه‌ای وجود نداشته باشد   7- نزدیکی کننده مختار باشد.

طفلی که ناشی از زنا است قانونا به زناکار منتسب نخواهد بود و هرگاه پدر و مادر هر دو زناکار باشند طفل به هیچ یک ملحق نمی‌شود و اگر یکی زناکار محسوب شود و عمل دیگری به علت شبهه یا اکراه زنا نباشد طفل فقط به کسی ملحق می‌شود که مرتکب زنا نشده است.

اثر نسب طبیعی 

الف) در منع نکاح: در مورد منع نکاح قانون مدنی نسب نامشروع را در ردیف نسب مشروع قرار داده است و تفاوتی بین این دو گونه نسب قائل نشده است.

ب) در ارث: مطابق ماده 884 ق.م «ولد الزنا از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی‌برد لیکن اگر حرمت رابطه که طفل ثمره آن است نسبت به یکی از ابوین ثابت و نسبت به دیگری به واسطه اکراه یا شبهه زنا نباشد طفل فقط از این طرف و اقوام او ارث می‌برد و بالعکس».

ج) در مورد سایر آثار نسبت مانند ولایت نفقه و ... مطابق رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور بین طفل مشروع و طفل نامشروع از جهت حقوق و تکالیف اصولا تفاوتی وجود ندارد.

بنابراین حقوق و تکالیف ابوین طبیعی مانند حضانت و ولایت و نفقه باقی است و اعلام ولادت با اراده ثبت احوال و اخذ شناسنامه با نام پدر برای فرزند نامشروع اجباری است.


1- در اصطلاح فقهی، «وطی» یعنی عمل آمیزش.

خلاصه مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

 

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در سه شنبه, 12 دی 1396 ساعت 10:35
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما