آثار لعان - اقرار به نسب

نفی نسب

نفی نسب زمانی مطرح می‌شود که قرابتی که بین دو نفر وجود دارد مورد انکار واقع شود.

نفی نسب به‌وسیله پدر را اصطلاحا نفی ولد می‌گویند که معمولا از طریق اثبات خلاف اماره فراش تحقق می‌یابد.

اگر اماره فراش در مورد نسب پدری جاری نباشد یعنی طفل در فاصله کمتر از 6 ماه بعد از نکاح به دنیا آمده باشد، نفی وارد نیازمند رسیدگی قضایی نیست.

بنابر نظر مشهور فقهای شیعه، اگر در مورد طفلی اماره فراش جاری نشود بر شوهر واجب است که طفل را از خود نفی کند؛ زیرا می‌داند که در واقع فرزند او نیست پس اعتراف او به نسبت و الحاق احکام نسب در مورد طفل حرام است.

اگر طفل بعد از 6 ماه از زمان ازدواج به دنیا بیاید و به عبارتی اماره فراش در مورد او جاری شود. شوهر در صورت نفی او، باید خلاف اماره فراش را ثابت کند.

بنابر نظر فقهای امامیه اگر شوهر بخواهد از طریق اثبات عدم نزدیکی، اماره فراش را ساقط کند دیگر نیازی به لعان نیست.

آثار لعان

1- نکاح بین زوجین منفسخ خواهد شد.

2- ازدواج مجدد بین زن و شوهری که از طریق لعان از یکدیگر جدا شده‌اند برای همیشه ممنوع خواهد بود.

3- فرزند مورد لعان به پدر و خویشان پدری منتسب نمی‌شود اما نسب او به مادر و خویشان مادری منتفی نخواهد شد.

در صورتی که نزدیکی واقع شده باشد و طفل در مدت قانونی به دنیا آمده باشد نفی ولد فقط از طریق لعان امکان‌پذیر است.

این بدان معنا نیست که لعان تنها راه نفی ولد و اثبات خلاف اماره فراش است بلکه قانونگذار دعوای نفی ولد را از دو راه محدود کرده است:

1- اقرار به ابوت مانع استماع دعوای نفی ولد

2- مدت مرور زمان دعوای نفی ولد هم در دو مورد محدود شده است

هرگاه شوهر صریحا یا ضمنا اقرار به پدری خود کرده باشد، دعوای نفی ولد از او مسموع نخواهد بود.

مثلا اگر شوهر ضمن  نامه یا سندی خود را پدر طفل یا او را فرزند خود خوانده باشد یا پس از تولد او در زایشگاه حضور یافته و با تقدیم دسته گلی به مادر رضایت خود را از ولادت طفل اعلام داشته دعوای نفی ولد از جانب او شنیده نخواهد شد.

اگر سکوت همراه با قرائنی باشد که از آن قبول نسب بوسیله پدر استفاده شود باید آن را اقرار ضمنی محسوب کرد. مانند موردی که شوهر هنگام تولد طفل در زایشگاه حاضر شده و خبر تولد را با اظهار خشنودی دریافت کرده اما به دستور پزشک و برای حفظ سلامت مادر سکوت کرده باشد.

سکوت محض اقرار محسوب نمی‌شود زیرا اعم از اقرار است پس نمی‌تواند دلیل به اقرار و مانع نفی ولد باشد.

پذیرفتن دعوای نفی ولد منوط به این است که:

1- از تاریخ اطلاع شوهر از تولد طفل بیش از 2 ماه نگذشته باشد.

2- هرگاه در خلال مدت 2 ماه پس از تولد، اقامه دعوا شده باشد و قاضی تشخیص دهد که شوهر بیش از مدتی که برحسب عادت برای اقامه دعوی لازم است تأخیر نکرده است.

مطابق ماده 1163 قانون مدنی در موردی که شوهر مطلع از تاریخ حقیقی تولد طفل نبوده و تاریخ تولد را بر او مشتبه نموده باشند به نوعی که الحاق طفل به او باشد و بعدها شوهر از تاریخ حقیقی تولد طفل مطلع شود مدت مرور زمان دعوی نفی دو ماه از تاریخ کشف خدعه خواهد بود.

هرگاه شوهر به خاطر وجود دلیل موجهی نتواند در فرجه زمانی 2 ماهه اقامه دعوا کند حق اقامه دعوای او ساقط نخواهد شد و او می‌تواند پس از رفع مانع، اقامه دعوا کند.

مدت مقرر در ماده 1162 ق.م مهلت سقوط حق یا مهلت ثابته است نه مرور زمان زیرا این قاعده مربوط به نظم عمومی و دادگاه باید راسا به آن رسیدگی کند و در صورت انقضای مهلت از استماع دعوی خودداری نماید.

دعوای نفی ولد را می‌توان به طرفیت هر یک از اشخاص ذیل مطرح کرد:

1- دادستان؛ زیرا حفظ حقوق و دفاع از منافع صغیری که ولی خاص ندارد برعهده دادستان است.

2- مادر طفل؛ زیرا مادر در این دعوی ذینفع است و نفی ولد به حیثیت و شرافت او لطمه می‌زند.

3- قیم موقت؛ اگر برای طفل، قیم موقت تعیین نشده باشد دعوا علیه قیم موقت که نمایندگی طفل را برعهده دارد اقامه خواهد شد.

همانطوری که شوهر مادر طفل می‌تواند نفی ولد کند اشخاص دیگر نیز که ظاهرا منتسب به طفل هستند می‌توانند نفی نسب کنند و بطور کلی هر ذینفعی حق اقامه چنین دعوایی را دارد.

دعوای نفی نسب را در صورتی که به وسیله شخصی غیر از پدر ظاهری مطرح شود با هر یک از ادله اثبات دعوا می‌توان ثابت کرد و محدودیتی در این زمینه وجود ندارد.

اگر دعوای نفی ولد از سوی شخصی غیر از شوهر زن مطرح شود مهلت مقرر برای دعوای نفی ولد، 2 ماه در این مورد جاری نخواهد بود.

اقرار به نسب 

اقرار علاوه بر شرایط عمومی ، باید دارای شرایط ذیل نیز باشد؛

الف) تحقق نسب به حسب عادت و قانون ممکن باشد، بنابراین اگر جوان 20 ساله‌ای، به پدری فرد 12 ساله‌ای اقرار نماید، چون تحقق چنین نسبی به حسب عادت ممکن نیست چنین اقراری صحیح نخواهد بود.

ب) کسی که به نسب او اقرار شده تصدیق کند. هرگاه به نسب شخصی اقرار شده باشد این اقرار به زیان غیر نیز هست، اقرار در صورتی مؤثر و معتبر است که مقرله آن را تأیید کند. در صورتی که مقرلّه اقرار را تأیید و تصدیق نکند، چنین اقراری باطل و کان لم یکن خواهد بود.

اقرار به فرزندی صغیر

هرگاه کسی که اقرار به فرزندی او شده است صغیر باشد، تصدیق او در صحت اقرار شرط نیست مشروط بر اینکه منازعی در بین نباشد (ماده 1373 ق.م).

بنابراین اگر دو نفر اقرار به فرزندی صغیری نمایند چون اقرار هر یک معارض اقرار دیگری است به هیچ یک از دو اقرار ترتیب اثر داده نمی‌شود.

چون تصدیق صغیر نه در زمان صغر و نه پس از رسیدن به سن کبر شرط صحت اقرار نیست و با تحقق اقرار و نبودن منازع رابطه نسبت ثابت می‌شود تکذیب مقرلّه بعد از رسیدن به سن کبر هم نمی‌تواند تأثیری داشته باشد.

اقرار به فرزندی کبیر

اقرار به فرزندی کبیر دیوانه در صورتی که منازعی در میان نباشد، درست است و تصدیق او شرط نیست حتی اگر مجنون بعد از اقرار به نسب بهبود یابد و آن را انکار نماید این انکار مسموع نخواهد بود.

اگر جنون ادواری باشد نمی‌توان دیوانه را در حکم صغیر دانست زیرا مجنون ادواری می‌تواند در حال افاقه تصدیق به نسب کند.

در مورد اقرار به نسب فرزندی، این اقرار نه فقط بین اقرارکننده و کسی که به فرزندی او اقرار شده است مؤثر است بلکه نسبت به دیگران نیز تأثیر خواهد داشت.

در مورد اقرار به خویشاوندی، اقرار در صورتی که واجد شرایط صحت باشد فقط بین اقرار کننده و کسی که به قرابت نسبی او اقرار شده و خود آن را تصدیق کرده مؤثر خواهد بود و نسبت به دیگران تأثیری نخواهد داشت مگر اینکه آنان نیز اقرار را تصدیق نمایند.

نسب ناشی از شبهه

شبهه به معنی اشتباه است و اشتباه تصور نادرستی است که ممکن است انسان از چیزی داشته باشد.

هرگاه مردی با زنی نزدیکی کند، به تصور اینکه بین آنها رابطه زوجیت وجود دارد، حال آنکه چنین رابطه‌ای در واقع وجود نداشته باشد این عمل را نزدیکی به شبهه یا وطی به شبهه گویند.

مطابق ماده 1165 ق.م طفل متولد از نزدیکی به شبهه فقط ملحق به طرفی می‌شود که در اشتباه بوده و در صورتی که هر دو در اشتباه بوده‌اند ملحق به هر دو خواهد بود.

خلاصه مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 10 دی 1396 ساعت 10:44
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما