قرابت ناشی از سرپرستی - شرایط و آثار آن

قرابت ناشی از سرپرستی

فرزند خواندگی در حقوق اسلام و ایران پذیرفته نشده و منشا اثر حقوقی نیست، از این رو فرزند خوانده از پدر یا مادر خوانده ارث نمی‌برد و بالعکس و تکلیف به انفاق بین آن‌ها وجود ندارد.

در حقوق ایران به‌جای فرزندخواندگی نهاد خاصی به نام سرپرستی به موجب قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست مصوب 1353 پیش بینی شده است.

برای سرپرستی از کودکان بی‌سرپرست شرایطی در قانون مذکور مقرر شده است:

الف: شرایط مربوط به سرپرستان
1- وجود رابطه نکاح بین زن و مرد سرپرست

 بنابراین مرد یا زن مجرد یا زن و مردی که علقه زوجیت بین آن‌ها وجود ندارد، نمی‌توانند طفلی را سرپرستی نمایند.

نکاح زن و شوهر باید دائمی باشد تا بتوانند طفلی را سرپرستی نمایند.

2- اقامت در ایران

 زن و شوهر هر دو باید مقیم ایران باشند و اگر زن و شوهر اقامتگاه متفاوت داشته باشند و فقط اقامتگاه یکی از آنان در ایران باشد نمی‌توانند عهده‌دار سرپرستی شوند.

3- توافق زوجین برای سرپرستی
4- صاحب فرزند نشدن تا 5 سال از تاریخ ازدواج

 باید 5 سال از تاریخ ازدواج زن و مرد گذشته باشد و زن و شوهر از این ازدواج صاحب فرزند نشده باشند.

اگر زوجین به دلایل پزشکی نتوانند از یکدیگر صاحب فرزند شوند، دادگاه می‌تواند آنان را از این شرط معاف نماید.

باردار شدن زوجه یا تولد کودک در خانواده سرپرست، بعد از برقراری سرپرستی، موجب فسخ سرپرستی نخواهد بود.

5- داشتن 30 سال سن

 برای سرپرستی باید سن یکی از زوجین 30 سال تمام باشد.

اگر زوجین به دلایل پزشکی نتوانند از یکدیگر صاحب فرزند شوند، دادگاه می‌تواند آنان را از این شرط نیز معاف کند.

6- عدم محکومیت جزایی مؤثر
7- اهلیت

هیچ یک از زوجین نباید محجور باشند.

8- زوجین دارای صلاحیت اخلاقی باشند
9- تمکین مالی

 زوجین یا یکی از آن‌ها دارای امکان مالی باشند.

مطابق ماده 5 قانون اخیر الذکر دادگاه در صورتی حکم سرپرستی صادر خواهد نمود که درخواست کنندگان سرپرستی به کیفیت اطمینان بخشی در صورت فوت خود هزینه تربیت و نگهداری و تحصیل طفل را تا رسیدن به سن بلوغ تأمین نمایند.

10- عدم ابتلاء به بیماری‌های صعب العلاج
11- عدم اعتیاد

 

ب: شرایط طفل 

طفل باید دارای شرایط زیر باشد:

1- سن طفل از 12 سال کمتر باشد
2- معلوم نبودن یا فوت پدرومادر و جد پدری

هیچ یک از پدر و یا جد پدری یا مادر طفل شناخته شده، یا در قید حیات نباشند، یا کودک از جمله کودکانی باشد که به مؤسسه عام المنفعه سپرده شده و 3 سال تمام پدر یا مادر یا جد پدری او مراجعه نکرده باشند.

قبل از صدور حکم سرپرستی، دادگاه با کسب نظر مؤسسه یا شخصی که کودک تحت سرپرستی موقت است طفل را با صدور قرار دوره آزمایشی به مدت 6 ماه به زوجین سرپرست خواهد سپرد. 

عدم موافقت افراد یا مؤسسات مذکور، در صورتی که به تشخیص دادگاه به مصلحت کودک نباشد، قابل ترتیب اثر نخواهد بود.

درطول دوره آزمایشی دادگاه مجاز است به تقاضای دادستان یا انجمن ملی حمایت کودکان یا مؤسسه‌ای که طفل در آنجا تحت سرپرستی بوده است یا رأسا در اثر تحقیق به مسائل مقتضی دیگر، قرار صادره را فسخ نماید. 

زوجین سرپرست می‌توانند در مدت آزمایشی انصراف خود را از سرپرستی اعلام کنند، در این صورت دادگاه قرار صادره را فسخ خواهد کرد.

سرپرستی در موارد ذیل قابل فسخ است:

الف) تقاضای دادستان در صورتی که سوء رفتار یاعدم اهلیت و شایستگی هر یک از زوجین سرپرست برای نگهداری و تربیت طفل تحت سرپرستی محرز باشد.

ب) تقاضای سرپرست در صورتی که سوء رفتار طفل برای هر یک از آنان غیرقابل تحمل باشد، همچنین در موردی که سرپرست قدرت و استطاعت و نگهداری طفل را از دست داده باشد.

ج) توافق طفل بعد از رسیدن به سن کبر با زوجین سرپرست یا موافقت زوجین سرپرست با پدرومادر واقعی طفل.

 

آثار سرپرستی

حقوق و تکالیف ناشی از سرپرستی به شرح ذیل است:

1- نگهداری و تربیت

همانطور که پدر و مادر مکلف به نگهداری و تربیت فرزندان نسبی خود هستند، سرپرستان نیز مکلف به نگهداری و تربیت طفل می‌باشند.

2- نفقه

نفقه طفل به عهده سرپرستان است، به گونه‌ای که در روابط بین ابوین و اولاد مقرر است.

نفقه طفل در وهله اول بر عهده مرد سرپرست خواهد بود و هرگاه مرد توانایی انفاق نداشته باشد نفقه از اموال زن استیفاء خواهد شد.

از آنجا که تکلیف به انفاق در مورد سرپرستی یک قاعده‌ی استثنایی است که برای حمایت از طفل و تأمین منافع او مقرر شده است و قانون به متقابل بودن نفقه تصریح نکرده است می‌توان گفت طفل تحت سرپرستی، تکلیفی در این مورد ندارد.

3- احترام 

طفل تحت سرپرستی باید مطیع سرپرستان بوده و به آن‌ها احترام بگذارد.

4- اداره اموال و نمایندگی قانونی

اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل بر عهده سرپرست خواهد بود مگر اینکه دادگاه ترتیب دیگری اتخاذ نماید (تبصره ماده 11 قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست).

بنابراین اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل تحت سرپرستی، اصولا بر عهده مرد سرپرست می‌باشد و او دارای اختیارات ولی قهری است مگر اینکه دادگاه این وظیفه را به زن سرپرست یا دیگری واگذار کند.

5- نام و نام خانوادگی

پس از قطعیت حکم سرپرستی طفل به نام خانوادگی زوج نامیده خواهد شد.

6- اداره‌ اموال 

در حالی که قانون پیش اداره‌ی اموال طفل را به عهده سرپرست گذارده بود مگراین که دادگاه تصمیم‌گیری در این خصوص اتخاد می‌کرد(تبصره ماده 10) و سرپرست اداره‌کننده‌ امور مالی صغیر است.

7- صدور گذرنامه و خروج از کشور 

صدور گذرنامه و خروج کودک یا نوجوان تحت سرپرستی از کشور، منوط به موافقت سرپرست منحصر یا  سرپرستان و دادستان است در صورتی که مسافرت کودک یا نوجوان به خارج بر وی واجب باشد مانند سفر حج تمتع، مفاد این ماده اجرا نخواهد شد. سرپرست یا سرپرستان در هر حال باید موضوع را به سازمان و دادستان اطلاع دهند.

برخورداری از مستمری وظیفه

برابر ماده 90 قانون جدید در صورت فوت سرپرست منحصر یا سرپرستان که مشمول یکی از صندوق‌های بازنشستگی بوده‌اند از افراد تحت سرپرستی در حکم افراد تحت تکفل متوفی محسوب گردیده و تا تعیین سرپرست جدید از مزایای مستمری وظیفه بازماندگان برخوردار خواهد شد.

علاوه بر مزایای حمایتی، فوت کودک یا نوجوان تحت سرپرستی مانند فرزند نسبی از مجموعه بیمه و بیمه‌های تکمیلی که سرپرست با سرپرستان از آن استفاده می‌کند برخوردار خواهند شد (ماده21).

این قاعده که در قانون پیشین سابقه نداشته، برای حمایت هر چه بیشتر از اطفال و نوجوانان تحت سرپرستی مقرر شده و قابل توجیه و تأیید است.

منع نکاح و تجویز آن به حکم دادگاه

ازدواج چه در زمان حضانت و چه بعد از آن بین سرپرست و فرزندخوانده ممنوع است، مگر اینکه دادگاه صالح پس از اخذ نظر مشورتی سازمان، این امر را به مصلحت فرزندخوانده تشخیص دهد.

درست است که از نظر شرعی و فقهی سرپرستی یا فرزندخواندگی اصولا رابطه محرمیت و منع نکاح ایجاد نمی‌کند ولی با توجه به عرف و اخلاق اجتماعی و مصلحت کودک، شاید بتوان به عنوان حکم ثانوی یا حکم حکومتی، ممنوعیت و حرمت نکاح را پذیرفت، چنانکه برخی از فقهای معاصر به آن فتوا داده‌اند.

رضاع در منع ازدواج بین شخص و خویشان همسرش نیز مؤثر است و شخص در صورتی که نمی‌تواند با خویشان نسبی همسرش ازدواج کند با خویشان رضاعی او هم نمی‌تواند ازدواج کند.

بنابراین کسی نمی‌تواند مثلا با مادر رضاعی زن خود یا زنی که سابقا زن پدر رضاعی او بوده است ازدواج کند.

خلاصه مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 10 دی 1396 ساعت 10:06
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما