علل انحلال ازدواج و فسخ نکاح

علل انحلال ازدواج

انحلال ازدواج عبارت است از انقطاع و از میان رفتن رابطه زناشویی که علل مختلف می‌تواند داشته باشد. ماده 1120 قانون مدنی در این باره می‌گوید: «عقد نکاح به فسخ یا به طلاق یا بذل مدت در عقد انقطاع منحل می‌شود».

علل انحلال نکاح:    1- فسخ    2- طلاق     3- فوت     4- ارتداد     5- لعان

طلاق مختص نکاح دائم است و ازدواج منقطع با انقضاء یا بذل مدت پایان می‌یابد.

اشتراک طلاق و فسخ

1- هر دو عمل حقوقی یک جانبه(ایقاع) و موجب انحلال ازدواج هستند؛

2- هر دو از زمان محقق تاثیرگذارند (دارای اثر قهقرایی نیست)؛

3- عده در هر دو یکسان است (3 طهر یا همان 3 ماه است).

تفاوت‌های فسخ و طلاق

1- طلاق عملی دارای تشریفات است درحالی که فسخ فاقد تشریفات است.

2- برای صحت طلاق وجود شرایطی در زن لازم است درحالی که در فسخ چنین نیست(1140 و 1141 ق.م).

3- در طلاق(اگر رجعی باشد) شوهر می‌تواند رجوع کند اما در فسخ نمی‌تواند رجوع کند.

4- طلاق اصولا توسط شوهر یا به نمایندگی او واقع می‌شود اما فسخ نکاح حسب مورد می‌تواند توسط مرد یا زن باشد.

5- طلاق هرگاه سه مرتبه متوالی صورت گیرد موجب حرمت است اما فسخ هیچ‌گاه موجب حرمت نمی‌شود.

6- ثبت طلاق اجباری است و عدم ثبت آن جرم است اما عدم ثبت فسخ جرم نیست.

7- موجبات فسخ و طلاق با هم متفاوت‌اند.

موجبات فسخ نکاح

1- عیوب موجود در زن و مرد

2- تدلیس

3- تخلف از شرط

عیوب 

1- عیوب مشترک  2- مختص به مرد    3- مختص به زن

عیوب مشترک بین زن و مرد

عنن(1) مرد

عنن حادث بعد از نکاح زمانی موجب حق فسخ است که قبلا نزدیکی واقع نشده باشد و در صورت وقوع نزدیکی زن نمی‌تواند به استناد عنن حادث نکاح را فسخ نماید.

جنون

جنون عیب مشترک بین زن و مرد است. مطابق ماده 1121 ق.م جنون هریک از زوجین به شرط استقرار، اعم از اینکه مستمر یا ادواری باشد برای طرف مقابل موجب حق فسخ است.

- جنون ناپایدار و غیر مستمر مجوز برای فسخ نکاح نیست.

- جنون شوهر چه قبل از نکاح و چه بعد از نکاح عارض شود موجب خیار فسخ برای زن است.

- جنون زن زمانی موجب فسخ برای مرد است که عیب مزبور در حال عقد وجود داشته باشد.

- اگر جنون زوج یا زوجه در حال عقد وجود داشته و هر یک ازطرفین از آن آگاه باشد نمی‌تواند بعد از عقد نکاح را فسخ کند.

تفاوت بین زن و مرد در مورد فسخ به علت جنون چنین توجیه شده که اگر زن در دوران زناشویی مجنون شود، شوهر می‌تواند به وسیله کار و فعالیت خود نفقه او را تامین نماید و از او نگهداری کند و هرگاه عرصه بر شوهر تنگ شود، می‌تواند به وسیله طلاق از دست زن مجنون خود رهایی یابد یا زن دیگری بگیرد ولی هرگاه شوهر پس از عقد مجنون شود، علاوه برآنکه کسی نیست که بتواند نفقه زن را بدهد، جز از طریق فسخ نکاح زن راه خلاصی ندارد.

عیوب ویژه مرد

عیوب ذیل در مرد که مانع از ایفاء وظیفه‌ زناشویی باشد موجب حق فسخ برای زن خواهد بود:

1- عنن به شرط اینکه بعد از گذشتن یک سال از تاریخ رجوع زن به حاکم رفع نشود.؛

2- خصاء (اخته بودن مرد)؛

3- مقطوع بودن آلت تناسلی مرد.

ماده 1112 ق.م به موجب قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370 به شرح ذیل تغییر کرد:

عیوب ذیل در مرد موجب حق فسخ برای زن خواهد بود:

1- خصاء

2- عنن به شرط اینکه ولو یک بار عمل زناشویی را انجام نداده باشد؛

3- مقطوع بودن آلت تناسلی به اندازه‌ای که قادر به عمل زناشویی باشد.

عیوب ویژه‌ زن

به موجب ماده 1123 قانون مدنی، عیوب ذیل در زن موجب حق فسخ برای مرد است. 

1- قرن به فتح یا سکون راء، استخوان زائدی است در آلت تناسلی که مانع از نزدیکی می‌گردد؛

2- جذام (خوره)؛

3- برص (پیسی)؛

4- افضاء (یکی شدن  مجرای بول و حیض)؛

5- زمین‌گیری؛

6- نابینایی از هر دو چشم.

هرگاه عیب که موجب خیار فسخ است قبل از اعمال خیار رفع شود در این صورت حق فسخ ساقط می‌گردد؛ زیرا خیار برای جلوگیری از ضرر است و در صورت رفع عیب، ضرر منتفی می‌شود.


1. عَنَن، نوعی ناتوانی جنسی در مردان است.

تلخیص از مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 21 اسفند 1396 ساعت 16:55
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما