قرابت و نسب - اقسام قرابت

اقسام قرابت

1- نسبی (خویشاوندی خونی)

2- قرابت سببی (خویشاوندی ناشی از ازدواج)

3- قرابت رضاعی

4- قرابت ناشی از سرپرستی

قرابت نسبی

قرابت نسبی خویشاوندی مربوط به خون است و رابطه‌ای است بین دو نفر که یکی از نسل دیگری یا هر دو از نسل شخص ثالثی باشند.

قرابت نسبی شامل 3 طبقه به شرح ذیل است:

طبقه‌ اول: پدرومادر و اولاد و اولاد اولاد.

طبقه‌دوم: اجداد و برادر و خواهر و اولاد آن‌ها.

طبقه‌ سوم: عمات و اعمام و اخوال و خالات و اولاد آن‌ها.

آثار قرابت نسبی

1- ولایت قهری     2- حضانت و نفقه‌ی اقارب   3- حرمت نکاح   4- توارث    5- ممنوعیت قضاوت و داوری و ... .

قرابت سببی

قرابت سببی خویشاوندی ناشی از ازدواج است و رابطه‌ای است بین زن و شوهر با یکدیگر و بین هر یک از زوجین با خویشان نسبی دیگر.

اقربای نسبی هر یک از همسرها، خویشان سببی همسر دیگر به شمار می‌آیند و همان خط و درجه‌ای را که در قرابت نسبی داشتند، در قرابت سببی هم حفظ می‌کنند.

ماده 1033 قانون مدنی در این خصوص می‌گوید: هرکس در هر خط و به هر درجه که با یک نفر قرابت نسبی داشته باشد در همان خط و به همان درجه قرابت سببی با زوج یا زوجه او خواهد داشت؛ بنابراین پدر و مادر زن یک مرد اقربای نسبی درجه اول آن مرد و برادر و خواهر شوهر یک زن از اقربای سببی درجه دوم آن زن خواهند بود.

در بین اقارب سببی به استثنای زن و شوهر که از یکدیگر ارث می‌برند و به زن، علاوه بر مهریه، نفقه تعلق می‌گیرد هیچ گونه رابطه مالی و مادی وجود ندارد؛ یعنی خویشان سببی در مقابل همدیگر حقوق و تکالیفی از جهت مالی ندارند.

اقارب سببی در زمینه حرمت نکاح به چهارگروه تقسیم می‌شوند:

1- کسانی که همزمان با ایجاد علقه زوجیت، حرمت نکاح به طور دائم بین آن‌ها بوجود می‌آید و با انحلال نکاح نیز از بین نمی‌رود. (مانند مادر و جدات زن و عروس).

2- کسانی که وجود علقه زوجیت به تنهایی سبب حرمت نکاح با آن‌ها نیست بلکه حرمت زمانی ایجاد می‌شود که بین زوجین نزدیکی صورت گیرد. (مانند دختر یا نوه زن).

3- کسانی که با وجود علقه زوجیت نکاح با آن‌ها موقتا ممنوع است و این ممنوعیت با انحلال نکاح از بین می‌رود مانند نکاح با خواهر زن.

4- افرادی که نکاح با آن‌ها مقید به اذن زوجه است مثل ازدواج با خواهرزاده و برادرزاده زوجه.

قرابت رضاعی

رضاع در لغت به معنای شیرخوردن است. شیرخوردن طفل از زنی که مادر طبیعی و نسبی او نیست با شرایطی که ذکر خواهد شد، ایجاد یک نوع رابطه خویشاوندی می‌کند که آن را قرابت رضاعی گویند.

قرابت رضاعی ویژه حقوق اسلام و از احکام امضایی است.

رضاع از حیث حرمت نکاح در حکم نسب است.

اثر قرابت رضاعی فقط از لحاظ منع نکاح است و آثار دیگر قرابت سببی مانند نفاق و توارث در قرابت رضاعی وجود ندارد.

مطابق ماده 1046 ق.م قرابت رضاعی از حیث حرمت نکاح در حکم قرابت نسبی است مشروط بر اینکه:

1- شیر زن از حمل مشروع حاصل شده باشد.

2- شیر مستقیما از پستان مکیده شده باشد.

3- طفل لااقل یک شبانه‌روز و یا 15 دفعه متوالی شیر کامل خورده باشد بدون اینکه در مابین آن، غذای دیگر یا شیر زن دیگر را بخورد.

4- شیر خوردن طفل قبل از تمام شدن 2 سال از تولد او باشد.

5- مقدار شیری که طفل خورده است از یک زن و شوهر باشد.

بنابراین اگر طفل در شبانه‌روز مقداری از شیر یک زن و مقداری از شیر زن دیگر بخورد موجب حرمت نمی‌شود و اگر چه شوهر آن در زن یکی باشد و همچنین اگر یک زن، یک دختر و یک پسر رضاعی داشته باشد که هر یک را ازشیر متعلق به شوهر دیگر شیر داده باشد آن پسر یا آن دختر، برادر و خواهر رضاعی نبوده و ازدواج بین آن‌ها از این حیث ممنوع نمی‌باشد.

قرابت رضاعی آنگاه مانع نکاح است که نسبی باشد و مانع نکاح تلقی شود (ماده 1045 ق.م).

مثلا همانگونه که شخص نمی‌تواند با پدر، پدربزرگ، فرزند، برادر و خواهر نسبی خود ازدواج کند با خویشان رضاعی خود نیز که دارای همین عناوین باشند نمی‌تواند عقد نکاح ببندد.

رضاع در منع ازدواج بین شخص و خویشان همسرش نیز مؤثر است و شخص در صورتی که نمی‌تواند با خویشان نسبی همسرش ازدواج کند با خویشان رضاعی او هم نمی‌تواند ازدواج کند.

بنابراین کسی نمی‌تواند مثلا با مادر رضاعی زن خود یا زنی که سابقا زن پدر رضاعی او بوده است ازدواج کند.

تلخیص از مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 21 اسفند 1396 ساعت 16:26
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما