نفقه زن و ضمانت اجرای آن

تعارض نفقه زن با مطالبات مربوط به حقوق عمومی

حمایت از حقوق زن که منظور قانون حمایت خانواده بوده و نیز عموم تبصره 2 ماده 12 این قانون اقتضا می‌کند که نفقه زوجه و اولاد بر کلیه دیون دیگر مقدم باشد، بنابراین می‌توان گفت نفقه زوجه حتی بر طلب دولت بابت مالیات و طلب سازمان تأمین اجتماعی مقدم خواهد شد.

نفقه زن پس از انحلال ازدواج

نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است مگر اینکه طلاق در حال نشوز واقع شده باشد، زیرا پس از طلاق رجعی رابطه زوجیت کاملا قطع نمی‌شود و در ایام عده آثار نکاح باقی ماند(ماده 1109 قانون مدنی).

نفقه زن آبستن در عده فسخ نکاح یا طلاق

برابر بند دوم ماده 1109 ق.م «اگر عده از جهت فسخ نکاح یا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر خود که در این صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت». در این حال برای رعایت حال بچه، زن را مستحق نفقه شناخته، هر چند که رابطه نکاح کاملا منحل شده است.

نفقه زن آبستن در عده وفات

ماده 1110 ق.م: «در ایام عده وفات مخارج زندگی زوجه، عند المطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه بر عهده آنان است (در صورت عدم پرداخت) تأمین می‌گردد».

ظاهرا نظر نخستین قانون‌گذار بر آن بوده است که برای زن آبستن در عده وفات حق نفقه از ترک شوهر قائل شود. لیکن به علت ایراد شورای نگهبان، ماده به طریق فوق اصلاح شده که متضمن حکم جدیدی نیست و از آن چنین برمی‌آید که نفقه زن آبستن در عده وفات تابع قواعد عمومی نفقه اقارب است؛ یعنی زن فقط می‌تواند از خویشانی که تکلیف به انفاق اقارب دارند مطالبه نفقه کند و این قاعده قبلا هم وجود داشته است.

بنابراین نفقه زن حامله در عده وفات تابع قواعد عمومی نفقه اقارب است و زن حق نفقه از ترک شوهر ندارد.

ضمانت اجرای نفقه زن

تکلیف شوهر به انفاق و استحقاق نفقه از جانب زن دارای ضمانت اجرای مدنی و کیفری است.

ضمانت اجرای مدنی

نفقه در موارد 1111 و 1112 و 1129 قانون مدنی مقرر شده است که طبق ماده 1111 زن می‌تواند در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه به محکمه رجوع کند، در این صورت محکمه میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم خواهد کرد.

اگر امکان الزام شوهر به دادن نفقه وجود نداشته باشد یا شوهر توانایی پرداخت نفقه را نداشته باشد زن حق طلاق خواهد داشت.

دادگاه هنگامی شوهر را به دادن نفقه ملزم خواهد کرد که رابطه زوجیت محرز باشد و شوهر نتواند امتناع زن از اوامر وظایف زناشویی را ثابت کند(ماده 1108 ق.م).

مطابق ماده 1205 ق.م «در موارد غیبت یا استنکاف از پرداخت نفقه، چنانچه الزام کسی که پرداخت نفقه بر عهده اوست ممکن نباشد، دادگاه می‌تواند با مطالبه افراد واجب النفقه، به مقدار نفقه از اموال غایب یا مستنکف در اختیار آن‌ها یا متکفل مخارج آنان قرار دهد و در صورتی که اموال غایب یا مستنکف در اختیار نباشد، همسر وی یا دیگری با اجازه دادگاه می‌تواند نفقه را به عنوان قرض بپردازد و از شخص غایب یا مستنکف مطالبه نماید».

با تحقیق رابطه زوجیت، استحقاق نفقه پدید می‌آید منتهی نشوز زن مانع آن به شمار آمده است. پس صرف اثبات نکاح بوسیله زن در دعوای مطالبه نفقه کافی است و دادگاه با احراز این امر حکم به سود زن خواهد داد مگر اینکه شوهر ثابت کند که زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کرده است.

ضمانت اجرای کیفری

عبارت است از الزام به انفاق و طلاق در صورت عدم امکان الزام، ضمانت اجرای کیفری مطابق ماده 642 قانون مجازات اسلامی هرکس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد دادگاه او را سه ماه و یک روز تا پنج ماه حبس محکوم می‌نماید یعنی حبس تعزیری درجه شش، تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت گذشت ولی از شکایت در هر زمان تعقیب جزایی یا اجرای مجازات موقوف می‌شود.

بعلاوه در تبصره ماده 53 ق.م.ا یاد شده، چنین آمده است امتناع از پرداخت نفقه زوجه‌ای که به موجب قانون مجاز به عدم تمکین است و نیز نفقه فرزندان ناشی از تنقیح مصنوعی یا کودکان تحت سرپرستی مشمول مقررات این ماده است.

نفقه گذشته زن دارای ضمانت اجرای کیفری نیست و صرفا دارای ضمانت اجرای مدنی است. اگر زن به سن بلوغ رسیده باشد اما رشد او احراز نشده باشد می‌تواند بدون موافقت ولی یا قیم، شوهر را به جرم ترک انفاق تحت تعقیب قرار دهد زیرا شکایت کیفری نیازمند احراز رشد نیست.

تلخیص از مختصر حقوق خانواده دکتر اسدالله امامی و دکتر سیدحسین صفایی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در شنبه, 24 تیر 1396 ساعت 20:17
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما