اعتماد زن و شوهر به یکدیگر

اعتماد از کلمه عمد و عماد(1) اشتقاق یافته است و عماد، در زبان عربی به ستون و تکیه‌گاه اطلاق می‌شود. همان‌طور که ستون‌ها با یکدیگر پیوند و اتصال می‌یابند تا سقف و طاق خانه بر آن‌ها استوار گردد، ما نیز وقتی به کسی اعتماد می‌کنیم، یعنی به او تکیه کرده و او را تکیه‌گاه خود قرار می‌دهیم. بدیهی است که بر اثر اعتماد و اطمینان است که کاری را به کسی می‌سپاریم و هیچ‌گونه تزلزل و دغدغه خاطر به خود راه نمی‌دهیم.

یکی از اصول اولیه زندگی اجتماعی، اعتماد داشتن افراد به یکدیگر است. اگر افراد جامعه‌ای نسبت به یکدیگر اعتماد و اطمینان نداشته باشند، کار و تلاش در چنین جامعه‌ای دشوار و در مواردی ممتنع خواهد بود؛ به عبارت دیگر اگر اطمینان و اعتماد در جامعه‌ای وجود نداشته باشد، هیچ خانواده‌ای فرزند خود را به مدرسه نخواهد فرستاد، هیچ بیماری به پزشک مراجعه نخواهد کرد، هیچ فردی سوار اتوبوس نخواهد شد و ...؛ زیرا چرخ‌های زندگی بر محور اعتماد و اطمینان افراد نسبت به هم دیگر گردش می‌کند.

یکی از این نهادهای اصیل اجتماعی، کانون گرم خانوادگی است. بحث در این است که زن و شوهر باید در همه ابعاد زندگی، خواه بُعد مالی و یا بعد ناموسی به یکدیگر اعتماد داشته باشند تا بتوانند زندگی مشترک خانوادگی را اداره کنند. در این صورت معنای واقعی زندگی مشترک که سکون و آرامش است، در چنین محیطی ملموس خواهد بود. به‌طور کلی در هر محیطی که روح و بدگمانی و سوء ظن راه یافته باشند، اضطراب و تشویق در آن حاکم خواهد بود. در این جا ذکر دو نکته اساسی ضروری است:

یکی اینکه؛ زن و شوهر برای وصول به اعتماد و اطمینان کامل نسبت به یکدیگر در درجه اول موظف هستند از انجام هر نوع رفتاری که موجب توهّم و سوءظن می‌شود، شدیداً اجتناب کنند و همچنین از ابراز کلمه و یا جمله‌ای که در طرف مقابل شک و تردید ایجاد می‌نماید، پرهیز کنند؛ چرا که هیچ موجودی مانند انسان حساس و ظریف نیست. به عقیده ما حتی شوخی کردن زن و مرد با یکدیگر در مواردی ممکن است بذر بدبینی و سوءظن را در دل طرف مقابل بکارد و پس از گذشت مدت زمانی، زن و شوهر نسبت به یکدیگر بدبین و بدگمان گردند.

نکته دوم اینکه؛ براساس حساسیت‌ها و ظرافت چشم‌گیر انسان‌ها، در دین اسلام به همه مسلمانان دستور داده شده است که در برخورد با امور مشکوک، بی درنگ آن‌ها را به‌طور صحیح و منطقی توجیه نمایند و به‌طور کلی از ظهور و بروز هر نوع وسوسه‌ای جلوگیری به عمل آورند، از امام جعفر صادق(ع) نقل شده است که فرمودند: هرگاه فردی رفتار مشکوکی را مشاهده کرد، باید فورا عمل انجام دهنده را به‌طور معقول و منطقی توجیه نماید و اگر از انجام چنین عملی عاجز است بداند که آلودگی‌های روحی، او را از توجیه و حمل به صحبت بازداشته است. بنابراین شایسته است که چنین شخصی به حال خود افسوس بخورد.(2)

خانواده‌ها با به کارگیری دستورهای ارزنده اسلامی، باید از بروز و نفوذ هر نوع سوءظن و بدگمانی خود را مصون نگاه دارند و نگذارند به صفا و صمیمیت خانوادگی لطمه‌ای وارد شود. یکی از نویسندگان توانمند در یکی از کتاب‌های خود چنین نوشته است(3): اگر زن یا مرد نسبت به طرف مقابل گمان بدی را برده باشد، ولی کلمه‌ای را که حاکی از بدگمانی است ابراز ندارد، اشکال و ایرادی بر آن شخص وارد نیست. اما به نظر می‌رسد که چنین نظریه‌ای صحیح و منطقی نباشد؛ زیرا وقتی فردی نسبت به همسرش گمان بد برده باشد، اگر چه به زبان چیزی به او نگوید ولی این بدگمانی را در حرکات و رفتارش منعکس خواهد کرد.

خداوند درباره بدگمانی می‌فرماید: «برخی از گمان‎‌های بد گناه و معصیت به شمار می‌آیند»، گرچه به زبان آورده نشوند. امام علی(ع) نیز در این باره می فرماید: «هرگز گمان بد نبری؛ که گمان بد عبادت را فاسد و گناهان را سنگین‌تر می‌سازد». همچنین در جایی دیگر می‌فرماید: «هرکه درباره دیگران سوءظن داشته باشد، باطن و سریره‌اش زشت و آلوده است».

هدف اساسی در ازدواج وصول به سکون و آرامش است و بدیهی است که این هدف وقتی تحقق می‌یابد که زن و مرد نسبت به یکدیگر اعتماد داشته باشند. در برخی از روایات اسلامی در باب ویژگی‌های همسر خوب، چنین آمده است: زن شایسته کسی است که وقتی شوهرش به مسافرت می‌رود با دقت و اهتمام از ناموس و اموال او مراقبت به عمل آورد. طبعا این‌گونه پاس داری وقتی انجام می‌گیرد که زن و شوهر با همه وجود به یکدیگر اعتماد و اطمینان داشته باشند.(4)

زندگی خانوادگی، مجموعه‌ای از روابط و یک نوع مشارکت است و اولین و اساسی‌ترین شرط در شرکت‌ها اطمینان و اعتماد شرکا نسبت به یکدیگر می‌باشد. در مشاوره‌هایی که در انجمن اولیا و مربیان در ارتباط با اختلافات خانوادگی صورت می‌گیرد، در مواردی مشاهده می‌شود که ریشه اصلی اختلاف‌ها بین زن و مرد، سوءظن و بدگمانی به قدری شدید بود که خانواده را در آستانه از هم پاشیدگی قرار داده بود. در یک مورد، زن خانه مدعی بود که شوهرش گاهی بدون این که او را در جریان بگذارد به خانه نمی‌آید و نشانی و تلفنی نیز در اختیار خانواده خود قرار نمی‌دهد در صورتی که اگر مرد و زن یکدیگر را از ارتباطات اجتماعی و روابط خود باخبر کنند چنین اتفاقی نمی‌افتد و در مورد دیگر خانمی می‌گفت: به شدت نگران سلامت جسمی خود هستم؛ زیرا شوهرم دچار بدگمانی شده و تصور می‌کند که من با مردان دیگر مراوده دارم. او مرا تهدید به مرگ کرده است.

نکته مهمی که در این دو مورد وجود داشت این بود که در تمام اوقات بین زن و مرد جنگ و جدال و حتی کتک کاری رواج داشت و چیزی که جایش خالی بود تفاهم و صمیمیت در میان آن‌ها بود. که دلیل آن می‌تواند عدم اعتماد زن و شوهر نسبت به هم باشد.

امروزه شاهد آن هستیم که بسیاری از زنان و شوهران هر دو شاغل هستند و حتی محیط شغلی آنان نیز متفاوت است. ضرورت زندگی آنان را وادار کرده تا هر دو در بیرون خانه به کاری اشتغال داشته باشند و روابط  اجتماعی آن‌ها گسترش یابد و با افراد بیشتری برخورد داشته باشند ولی به دلیل اعتماد و اطمینانی که هر دو نسبت به بکدیگر دارند، کم‌ترین خللی در صفا و صمیمیت آنان وارد نشده است. بدیهی است که طرز رفتار زن و مرد در مورد پوشش، ارتباط با دیگران و وقار و متانت آن‌ها، عواملی هستند که حصار اعتماد و اطمینان را استوار می‌کند.

در پایان ذکر این نکته نیز لازم است که زن و مرد باید ضمن اعتماد و اطمینان به یکدیگر از ساده لوحی و سادگی برحذر باشند؛ زیرا در شرایط زندگی اجتماعی، همان‌طور که انسان‌های مومن و با ایمان وجود دارند، عده‌ای نیز هستند که با استفاده از ساده لوحی زنان و مردان خانواده‌هایی را در آستانه پاشیده شدن قرار می‌دهند. از این‌رو پیش نهاد می‌شود اولا در روابط اجتماعی و فعالیت‌های بیرون از خانه دقت کنیم و ثانیا ضمن اعتماد و اطمینان به یکدیگر باید هوشیارانه و با دقت و زیرکی رفتار کرد تا چنین حوادثی گریبان‌گیرمان نشود.


1. فرهنگ عمید.

2. مصابح الشریعه؛ ص  245.

3. کتاب بهشت خانواده.

4. وسائل الشیعه؛ باب نکاح؛ صفحه 375.

این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در شنبه, 16 تیر 1397 ساعت 09:25
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما