جایگاه خانواده در اسلام

خانواده در اسلام به‌عنوان بنیادی مقدس، مستحکم و نهادی اساسی و اجتماعی محسوب می‌شود. خانواده به‌وسیله ازدواج به صورت یک پیمان مشترک با تکیه بر حقوق و قوانین و بر مبنای مودت و رحمت استوار می‌گردد. وجود خانواده نه تنها یک نیاز طبیعی است، بلکه یک ضرورت اجتماعی نیز هست و افراد جامعه به تشکیل، حفظ و بقای این کانون مقدس توصیه می‌شوند. اسلام خانواده را در نهایت موجب پرهیزکاری زن و مرد و کمال دین می‌داند.

اسلام برای حصول و تحقق اهداف ازدواج و تحکیم بنیان خانواده بر دو امر مهم تأکید دارد: ایمان و اخلاق. اسلام به کسانی که قصد ازدواج دارند توصیه می‌کند که به دین و اخلاق همسر مورد نظر توجه کنند. برای حسن رابطه بین زن و شوهر، بقا و استحکام بنیان خانواده و برای جلوگیری از اختلاف خانوادگی و وقوع طلاق نیز بهترین وسیله، رعایت ارزش‌های اخلاقی است و در این رابطه از اولیای دین توصیه‌های فراوانی وجود دارد. 

اسلام تشکیل خانواده را پیمانی مقدس بین یک زن و یک مرد می‌داند. این پیمان بر اساس اینکه هر دو انسان هستند بسته می‌شود و هدف مهمش تأمین نیازهای انسانی و آرامش و سکون و انس زن و مرد با یکدیگر است. اسلام لذت جویی‌های مشروع جنسی و نیل به غرایز و تولید و پرورش فرزندان را نیز در جهت تأمین اهداف عالیه محسوب می‌نماید. 

درقرآن مجید انس و آرامش خانوادگی و فردی به‌عنوان ثمره ازدواج معرفی شده است: "وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ..و از نشانه‌های اوست که از جنس خودتان همسرانی برایتان آفرید، تا بدان‌ها آرام گیرید و میانتان دوستی و رحمتی نهاد. به‌راستی در این (رحمت‌ها) برای مردمی که می‌اندیشند بی‌گمان نشانه‌هایی است".(1) این موضوع به مراتب فراتر از تأمین نیازهای جنسی است. در پیمان مقدس زناشویی زن و مرد با تمام وجود به سوی همدیگر جذب، متحد و یک‌دل می‌شوند. در تمام ابعاد زندگی در خدمت یکدیگر قرار می‌گیرند. مأنوس، همفکر، هم راز و دارای اهداف مشترک خواهند شد. براساس آیه فوق، زندگی خانوادگی بر دو پایه نیرومند مودت و رحمت استوار گشته است.

مودت، علاقه زن و شوهر به یکدیگر، مورد توجه قرار دادن نقاط مثبت یکدیگر و دوست داشتن یکدیگر از صمیم قلب است، به‌طوری که هر یک از آنان دیگری را نعمتی ارزشمند از جانب خدا و وسیله انس و دلگرمی و شریک در زندگی خود می‌شمارد و از این نعمت بزرگ قدردانی و سپاسگزاری می‌کند. رحمت یعنی مهربانی و دلسوزی، به‌طوری که هرگاه یکی از زوجین با نقصان و ضعف و نیازی در همسرش مواجه شد با دیده ترحم و دلسوزی به او می‌نگرد و فکر می‌کند که او یک انسان است و انسان عاری از نقص نیست، همین طور که خودش نیز بی‌عیب نیست. دلش به حال او  می‌سوزد و سعی می‌کند با نرمی و مدارا و از روی مهربانی و دلسوزی نقص او را نادیده می‌گیرد و به زندگی ادامه می‌دهد. لازمه رحمت و دلسوزی این است که اگر فرد خیر و صلاح خود را می‌خواهد، در همه حال خواسته‌ها و تمایلات همسرش را نیز منظور بدارد و هرچه را برای خود می‌خواهد برای او نیز بخواهد و همواره به فکر تأمین سعادت و آسایش و آرامش او نیز باشد.

قرآن کریم درباره تأثیر متقابل و رحمت و دلسوزی متقابل زن و شوهر تعبیر بسیار پرمعنایی دارد و زن و شوهر را چنین توصیف می‌کند: "..هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ..زنان برای شما پوششی هستند و شما (هم) برای آنان پوششی هستید»(2). همان‌طور که پوشش و لباس مجموع بدن فرد را با همه کمالات و نواقص، خوبی‌ها، بدی‌ها، زیبایی‌ها و زشتی‌ها در بر می‌گیرد، او را از سرما، گرما و خطرها حفظ می‌کند، بر زیبایی‌های فرد می‌افزاید وعیب‌های او را می‌پوشاند، همچنین نزدیک‌ترین چیزها نسبت به انسان است و از جمله نیازهای مهم و اولیه به شمار می‌رود. زن و شوهر نیز نسبت به یکدیگر باید همانند لباس باشند، همدیگر را با همه نواقص و کمالات بپذیرند، حافظ و نگهبان و آرامش بخش یکدیگر باشند، بر زیبایی‌های هم بیفزایند و عیب‌های یکدیگر را بپوشانند و راز نگهدار و محرم اسرار یکدیگر باشند. اسلام در مورد روابط بین زن و شوهر، زندگی خانواده و جایگاه آن، چنین می‌اندیشد و تشکیل خانواده با چنین پایه‌های زیبا و استواری در شأن انسان است که سعادت و سلامت جسمانی و روانی و همین طور خوشبختی دنیا و آخرت او را فراهم می‌کند. اگر پایه و اساس تشکیل خانواده بر ایمان، محبت و دلسوزی استوار گردد، کانون خانواده گرم و با صفا می‌شود و از کشمکش‌ها، اختلاف‌، طلاق و فروپاشی جلوگیری می‌شود. مصلحان و خیراندیشان جوامع باید برای ترویج و تبلیغ تشکیل چنین خانواده‌هایی تلاش و سرمایه‌گذاری کنند و بدین وسیله از تزلزل، نابسامانی و فروپاشی این بنیان اصیل اجتماعی جلوگیری نمایند. 

پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند: «کامل‌ترین مردم از جهت ایمان کسی است که اخلاقش خوب‌تر باشد و بهترین شما کسانی هستند که نسبت به همسران خود خوش رفتارتر باشد».(3)

تاریخ و تجربه هم تأیید می‌کند که فقط با حمایت‌های قانونی نمی‌توان به هدف تشکیل خانواده براساس ایمان و محبت و دلسوزی رسید. بهترین وسیله برای رسیدن به چنین هدفی آموزش و دعوت عمومی مردم به رعایت ارزش‌های دینی و اخلاقی است. اسلام مکتب انسان‌‌سازی است که این شیوه را مقرر نموده و بر رعایت اصول اخلاقی در همه زمینه‌ها و از جمله در روابط خانوادگی تأکید فراوان دارد. 


1. روم، 21.

2. بقره، 187.

3. بحارالانوار، ج 71، ص 389.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 08 خرداد 1396 ساعت 19:30
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما