تعریف جامعه‌شناسی

تعریف جامعه‌شناسی

جامعه‌شناسی، مطالعه علمی کنش متقابل انسان‌ها است و به بررسی رفتار گروه‌های بشری می‌پردازد. انسان‌ها بیشتر عمرشان را در گروه‌ها سپری می‌کنند و حتی اگر خود نیز آگاه نباشند عضو یک گروه هستند. دامنه جامعه‌شناسی بسیار وسیع است و از تحلیل برخورد‌های گذرا بین افراد در خیابان تا بررسی فرایند‌های جامعه جهانی را در بر می‌گیرد. به‌عنوان مثال در مورد پدیده‌ای مانند عشق در جامعه‌شناسی این گونه تحلیل می‌شود که: در قرون وسطی انسان‌ها اساساً برای باقیماندن حق مالکیت در دست خانواده و یا پرورش فرزندان ازدواج می‌کردند. اما در دوران اخیر عشق رمانتیک به‌عنوان یکی از ماجراجویی‌های جنسی فرا زناشویی که طبقه اشراف خود را با آن سرگرم می‌کردند، در محافل درباری ظاهر گردید و غیر از ازدواج تلقی می‌شد. بنابراین عشق و ارتباط آن با ازدواج نمی‌تواند به‌عنوان ویژگی مسلم عواطف انسانی شناخته شود بلکه تحت تأثیر عوامل اجتماعی شکل می‌گیرد. در قرن هجدهم، انقلاب صنعتی، جوامع روستایی را دچار آشفتگی کرد، جامعه به صنعتی شدن رو آورد، کشاورزان روستایی، خواسته یا نا‌خواسته، به کارگران صنعتی شهری تبدیل شدند؛ برخی از مسائل اجتماعی از جمله فقر، افزایش جمعیت و... در شهرهای شلوغ پدید آمدند و دانشمندان هر کدام به نوبه خود سعی داشتند تا راه حلی برای آن مسائل بیابند؛ این مطالعات و بررسی‌ها سبب پیدایش علم جامعه‌شناسی گردید. حال در ادامه برخی از این دانشمندان را نام برده و نظریات هرکدام را به‌طور مختصر شرح می‌دهیم:

1. ابن خلدون:

تاریخ نگار، جامعه‌شناس، مردم شناس و سیاست مدار عرب مسلمان

او باصراحت تمام مدعی پایه‌ریزی علمی جدید به نام علم عمران یعنی علم زندگی اجتماعی است. او در تفسیر زندگی اجتماعی، به اصل همزیستی انسان‌ها در قالب همکاری و تعاون باور دارد. ابن خلدون، نخستین کسی است که از جامعه‌شناسی به‌عنوان یک علم مستقل و جدید نام برده و پدیده‌های اجتماعی را بر اساس آن تحلیل نموده است.

2.آگوست کنت:

ایسیدور آگوست ماری فرانسیس خاویر کنت؛ معروف به آگوست کنت فیلسوف فرانسوی

کنت به دو لحاظ جامعه را موضوع جامعه‌شناسی تلقی کرده است:

الف) ایستایی شناسی اجتماعی: یعنی مطالعه سازمان‌ها نهادها و گروه‌های خاص اجتماعی و کارکرد آن‌ها در یک زمان معین؛

ب) پویایی شناسی اجتماعی: یعنی مطالعه اینکه چگونه الگوهای مختلف اجتماعی در طول زمان به‌وجود آمده و چگونه تغییر و تحول یافته اند. به نظر کنت، جامعه‌شناسی، علم به قوانین کلی پدیده‌های اجتماعی است.

3.کارل مارکس:

کارل هانیریش مارکس متفکر انقلابی فیلسوف، جامعه‌شناس، تاریخ‌دان و اقتصاددان آلمانی و از تأثیرگذارترین اندیشمندان تمام اعصار است.

بر خلاف جامعه‌شناسان دیگر که در صدد ایجاد ثبات اجتماعی بودند، مارکس در پی تغییر و تضاد اجتماعی و ایجاد انقلاب بود؛ او معتقد بود که موتور حرکت تاریخ تضاد طبقاتی است؛ از این رو می‌توان گفت موضوع جامعه‌شناسی مارکس "تضاد طبقاتی" است.

4.امیل دورکیم:

جامعه‌شناس بزرگ قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم، به عقیده بسیاری دورکیم بنیان‌گذار جامعه‌شناسی به شمار می‌رود. هر چند آگوست کنت به‌عنوان واضع واژه جامعه‌شناسی شناخته می‌شود ولی اولین کسی که توانست کرسی استادی جامعه‌شناسی را تأسیس کند دورکیم بود. او در یک تعریف، جامعه‌شناسی را علم به نهادهای اجتماعی می‌داند. دورکیم نیز همچون کنت به بررسی مسأله نظم اجتماعی پرداخت و استدلال می‌کرد که همبستگی جوامع از طریق عقاید و ارزش‌های مشترک اعضای آن، به ویژه آن چنان که در آیین‌ها و مراسم مذهبی وجود دارد، صورت می‌گیرد.

5.ماکس وبر: 

کارل ماکسیمیلیان امیل وبر یک حقوقدان، سیاستمدار، تاریخ‌دان، جامعه‌شناس و استاد اقتصاد سیاسی بود که به گونه‌ای ژرف نظریه اجتماعی و جامعه‌شناسی را تحت نفوذ و تأثیر خود قرار داد.

وبر، جامعه‌شناسی را علم مطالعه و تحقیق کنش‌های اجتماعی می‌داند؛ به نظر وی کنش اجتماعی عبارت است از رفتاری که از یک شخص با در نظر گرفتن شخص دیگر سر می‌زند. او استدلال می‌کند که جامعه‌شناس باید فارغ از ارزش‌هایش تحقیق کند و هرگز علایق و تمایلاتش را در پژوهش‌ها و نتیجه‌گیری‌ها داخل نکند.

روش‌های جامعه‌شناسی

اثبات اینکه چرا مدها تغییر می‌کنند، چرا تمدن‌ها رو به زوال می‌روند، چرا مذاهب به‌وجود می‌آیند، بسیار دشوار است؛ برای چنین کاری جامعه‌شناس باید از روش‌های علمی خاص خود استفاده کند که دارای شرایطی است:

1. شواهد تحقیق پذیر: شواهدی تحقیق پذیر برای هرگونه تحقیق علمی ضرورت دارند و مسائل مربوط به مابعدالطبیعه، مانند حدوث و قدوم عالم در تحقیق علمی جامعه‌شناسی جایی ندارند.

2. طرد حقایق مطلق: علم، هیچ حقیقت مطلقی را بر نمی‌تابد، دانشمند همیشه آماده آزمون شواهد تازه است.

3. بی‌طرفی اخلاقی: جامعه‌شناس، به دنبال دانش است؛ ولی این ارزش‌های اجتماعی اوست که در نهایت تعیین می‌کند که دانش را چگونه باید به کار ببندد.

4. عینیت: جامعه‌شناس باید درباره موضوع مورد بررسی‌اش نظر غیر شخصی و فارغ از موضع‌گیری داشته باشد.

فایده جامعه‌شناسی

1. از طریق جامعه‌شناسی، می‌توانیم به  محیط اجتماعی خود نگاه تازه‌ای بیندازیم، در این نگاه ما می‌توانیم جایگاه خودمان را در جامعه تشخیص دهیم.

2. آگاه شدن نسبت به گروه‌هایی که تماسی با آن‌ها نداریم.

3. آشنا شدن با محیط‌ها و فرهنگ‌های دیگر

4. جامعه‌شناسی، ما را به شناسایی دیدگاه‌هایی که با نظرات ما متفاوتند، قادر می‌سازد.

5. تشخیص نیروهای اجتماعی‌ای که بر رفتار ما و اطرافیان ما تأثیر می‌گذارند.

6. پیش بینی رفتار اجتماعی و نظارت بر آن.

7. تعدیل تعصب‌ها و پیش داوری‌هایی که مانع انعطاف پذیری بیشتر انسان‌ها در برخورد با موقعیت‌های تازه می‌شود.

8. راحت تر می‌پذیریم که شیوه زندگی ما همیشه بهترین شیوه‌های موجود نیستند.

نتیجه گیری

جامعه‌شناسی علمی است که به‌وسیله آن می‌توان اولاً جامعه و تمام اجزا و فرایندهای درون آن را با روش‌های دقیق شناخت؛ ثانیاً علل رفتارها، روابط و نیازها و ارتباط آن‌ها را با هم به‌طور نظام‌مند تبیین کرد و ثالثاً عواقب و پیامدهای فرایند‌های اجتماعی را تحت شرایط خاص موجود، تا حدودی پیش گویی کرد.


منابع:

دانشنامه جهان اسلام.

ریترز، جورج؛ نظریه جامعه‌شناختی (مارکس، دورکیم، وبر)، ترجمه عزیزالله علیزاده.

ریترز،جورج؛ نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی.

کافی، مجید؛ مبانی جامعه‌شناسی.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 07 خرداد 1396 ساعت 00:28
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما