کارکرد دستگاه ادراری و کلیه‌ها

تشکیل و ذخیره ادرار

بدن انسان سالم از حدود 60 درصد آب تشکیل شده(2)، تنظیم تعادل آب توسط کلیه‌ها صورت می‌گیرد و نتیجه آن تولید ادرار در نفرون‌های کلیه است. سرخرگ‌ها خون را وارد کلیه کرده و کلیه‌ها با انجام فرآیند پیچید‌های مواد زائد خون و آب اضافی را از آن گرفته و خون را تصفیه کرده و مجدداً به بدن فرستاده و مواد زائد را به صورت ادرار دفع می‌کند.

تنظیم تولید سلول‌های قرمز خون

زمانی که کاهش فشار اکسیژن در داخل خون به وسیله کلیه‌ها تشخیص داده می-شود کلیه¬ها باترشح هورمونی به نام اریتروپوئیتین مغز استخوان را که وظیفه تولید سلول‌های قرمز خون را برعهده دارد تحریک کرده و تولید گلوبول قرمز و هموگلوبین افزایش یافته در نتیجه حمل اکسیژن بیشتر و فشار آن افزایش می‌یابد، با افزایش فشار اکسیژن تولید اریتروپوئیتین کم می‌شود و به میزان اولیه برمی‌گردد.

ساخته شدن ویتامین D

کلیه‌ها فرم غیرفعال ویتامین D را که از طریق روده‌ها از غذا جذب شده را به فرم فعال آن تبدیل می‌کنند.

دفع مواد زائد

دفع مواد زائد مانند اوره، کراتین، فسفات، سولفات¬ها و اسید اوریک از طریق کلیه صورت می‌گیرد، تجمع این مواد زائد در بدن برای سلامتی انسان مضر است.

کار کلیه‌ها

کلیه‌ها صافی‌های بدن هستند و مواد سمی که از سوخت و ساز و مصرف مواد ایجاد می‌شود را دفع می‌کنند همچنین کلیه‌ها کارخانه ساخت هورمون هستند ساخت هورمون تنظیم فشار خون، ساخت هورمون اریتروپویتین باعث تحریک مغز استخوان به ساخت گلبول قرمز می‌شود، ساخت هورمون کلسیتریول که باعث جذب کلسیم از روده می‌شود و کلیه‌ها PH و مقدار آب و الکترولیت‌های بدن را تنظیم می‌کنند.

مشخصات کلی
محل قرارگیری کلیه‌ها 

مجاورات کلیه‌ی راست: کبد، دئودنوم، خم کولیک راست و قسمت هایی از ژژنوم

مجاورات کلیه ی چپ: معده، طحال، پانکراس، خم کولیک چپ، کولون نزولی و ژژنوم

در حالت خوابیده کلیه‌ها تقریباً از طرف بالا از مهره 12 سینه‌ای و از طرف پایین تا مهره سه کمری امتداد دارند.

کلیه راست به دلیل اثر کبد کمی پایین‌تر قرار گرفته است.

کلیه چپ بلند‌تر و باریک‌تر از کلیه راست است و به خط وسط بدن نزدیک‌تر است.

قطب پایینی کلیه‌ها باریک و قطب بالایی پهن است.

چگونگی تشکیل ادرار

ادرار فاضلاب نفرون هاست، هر کلیه حدود یک میلیون نفرون دارد و هر نفرون از مجموعه‌ای از مویرگ‌های باریک به نام گلومرول و لوله‌ای به نام لوله کلیوی تشکیل می‌شود.

این لوله 3 قسمت دارد: لوله پیچیده نزدیک، قوس هنله و لوله پیچیده دور. خون ابتدا از  گلومرول عبور می‌کند. دیواره‌های مویرگ‌ها، منافذی دارند که اجازه عبور آب و ذرات کوچک (مثل نمک‌ها) را می‌دهند، ولی ذرات بزرگ‌تر مثل پروتئین‌ها و گلبول‌های قرمز از آن‌ها عبور نمی‌کنند. مایعی که از خون گرفته شده است ماده تصفیه شده نام دارد، وارد لوله کلیوی می‌شود و در آن‌جا آب و سایر مواد مفید آن مثل گوکز و نمک‌ها در صورت لوزم به داخل جریان خون بر می‌گردد.

میزنای(1)

میزنای‌ها (حالب‌ها) مجرای عضلانی ضخیمی‌اند که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل و همچنین در مثانه مانند یک دریچه عمل می‌کند. 

طول هر کدام تقریبا 25 سانتی‌متر و قطر آن 3 میلی‌متر

سوراخ‌های میزنای در مثانه پر 5 سانتی‌متر و در مثانه خالی 5/2 سانتی‌متر از هم فاصله دارند.

خون رسانی حالب 

قسمت فوقانی از شریان کلیوی و ش هاییاز. 

قسمت تحتانی از شریان ایلیاک مشترک و شاخه‌های مختلف شریان ایلیاک داخلی تغذیه می‌شود.

تنگی‌های حالب

تنگی در محل شروع حالب یعنی جایی که ابتدای حالب و انتهای لگنچه است. تنگی در جایی که حالب از روی تنگه‌ی فوقانی لگن عبور می‌نماید.

تنگ‌ترین نقطه‌ی حالب جایی است که حالب به طور مایل از دیواره قاعده‌ی مثانه عبور می‌کند.

مثانه(2)

کیسه عضلانی است که ادرار را در خود ذخیره می‌کند که در زمان کودکی داخل شکم و کم کم با افزایش سن درون لگن جای می‌گیرد.

ظرفیت آن حدود 220 میلی‌لیتر است.

مثانه خالی به شکل چهارگوش است.

وقتی مثانه پر می‌شود سطوح مختلف آن تبدیل به دو سطح قدامی و خلفی می‌شود.یعنی سطح تحتانی طرفی تبدیل به سطح قدامی و سطح فوقانی و قاعده تبدیل به سطح خلفی می‌شوند. پس مثانه در حالت پر به شکل تخم مرغ بوده و از ناحیه‌ی لگن وارد شکم می‌شود.

خون رسانی مثانه

مثانه به وسیله‌ی شریان‌های وزیکال فوقانی و تحتانی (از شاخه‌های تنه‌ی قدامی ایلیاک داخلی) تغذیه می‌شود. شریان‌های گلوتئال تحتانی و رکتال میانی هم ممکن است شاخه‌هایی به مثانه بدهند.

احساس دفع ادرار

مراحل:

1- دیواره مثانه بر اثر پر شدن کشیده می‌شود.

2-گیرنده‌‌های کششی دیواره مثانه تحریک می‌شوند.

3- امواج عصبی تولید می‌کنند که توسط رشته‌‌های عصبی آوران به نخاع و بعد به مغز منتقل می‌شود.

4- بدین سان احساس دفع بوجود می‌آید.

5- اسفنکترها شل شده و ماهیچه صاف مثانه تحت فعالیت اعصاب خودکار منقبض و محتویات مثانه به پیشابراه خالی می‌شود.


1. Ureter.

2. Bladder.

منبع: kidneyhealth

گردآورنده: احمد حکیم

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 11 آذر 1395 ساعت 21:34
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما