دیدگاه اسلام در ارتباط با تغذیه(۱)

قرآن مجید، انسان را موظف کرده که در طعام خویش نیک بنگرد؛

«فلینظر الانسان الی طعامه»(1).

انسان باید به غذای خویش بنگرد.

و در آیه‌ای دیگر از مسلمانان چنین می‌خواهد:

«یا ایها الذین امنوا کلوا من طیبات ما رزقناکم...»(2).

ای کسانی که ایمان آورده اید! از نعمت‌های پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم؛ بخورید.

بهترین دقت و راه صحیح شناخت خوراکی‌های پاکیزه، همان است که فقه اسلامی بیان می‌کند: 

الف- خوراکی‌های حلال و حرام:

1- حیوانی:

1/1- دریایی:

انواع ماهی‌های پولک‌دار مانند ماهی سفید، کپور، پرنده و تخم آن‌ها و میگو حلال است و ماهی‌هایی که پولک ندارند مانند مار ماهی و تخم آن، حرام است(3).

2/1- زمینی: 

حیوانات اهلی (گاو، گوسفندن و شتر) و حیوانات وحشی؛ گورخر، خر وحشی، آهو، گاو کوهی و بز کوهی حلال است و انواع درندگان و حشرات حرام است(4).

تبصره 1- اجزاء حیوانات حلال گوشت نیز حرام است که عبارتند از؛ خون، سرگین، سپرز، آلت تناسلی نر و ماده، دنبلان، مثانه، کیسه‌ی صفرا، نخاع، دشول، زهدان، پی گردن، غده‌ی هیپوفیز (که به شکل نخود در مغز کله وجود دارد) و مردمک چشم(5).

تبصره 2- خوردن گوش اسب، قاطر و الاغ، مکروه است(6).

تبصره 3- حیوانات مسخ شده همچون فیل، میمون، خرس و غیره نیز حرام است. همین طور خرگوش و حیوانی که مفعول انسان واقع شده است، مصرف گوشت و پشم مو و فرآورده‌های لبنی آن حرام است(7).

3/1- هوایی:

الف. حلال؛ انواع کبوتران، انواع مرغ خانگی؛ انواع گنجشک‌ها، انواع پرندگانی که هنگام پرواز بال‌های خود را بیشتر حرکت می‌دهند؛ انواع پرندگانی که دارای چینه دان هستند؛ انواع پرندگانی که دارای سنگدان هستند؛ انواع پرندگانی که دارای خار عقب پا هستند. 

ب. مکروه؛ هدهد، پرستو، صرد، صوام و کلاغ سبز. 

ج. حرام، خفاش، طاووس، باز، قوش، عقاب، شاهین، قرقی، لاشخور، کرکس، کلاغ، هر پرنده‌ای که هنگام پرواز بال‌های خود را کمتر حرکت دهد و بیشتر نگاه دارد و پرندگانی که سنگدان چینه‌دان و خار عقب پار را ندارند(8).

یادآوری 1- خوردن گوشت حلال به شکل پخته و خام جایز است و خوردن گوشت خام، پیش از آن که آن را در برابر خورشید یا آتش قرار دهند یا نمک سود کرده در سایه بخشکانند، مکروه است(9).

یادآوری 2- کلیه‌ی حیوانات حلال گوشت در صورتی خوردن آن‌ها حلال است که طبق دستور شرعی ذبح، نحر یا صید شوند در غیر این صورت مصرف آن‌ها حرام است.

یادآوری 3- اگر حیوانات درنده و گوشتخوار را به جز سگ و خوک، به دستور شرعی ذبح یا با اسلحه شکار کنند، گرچه خوردن آن‌ها حرام است و نمی‌توان با اجزای آن‌ها نماز خواند، ولی پاک هستند(10).

2- مواد طبیعی

1/2- مواد پاک و بی‌زیان؛ مصرف این گونه مواد به حکم شرع و عقل، مجاز است(11).

2/2- مواد پلید و آلوده؛ خوردن چیزهایی که ذاتا نجس و پلید است و یا نجس و آلوده شده، تا زمانی که نجس است، حرام می‌باشد؛ خواه مایع باشد یا جامد(12).

3/2- مواد زیان بخش؛ خوردن هر چه که برای بدن ضرر دارد، حرام است؛ خواه موجب هلاکت گردد مثل نوشیدن زهر یا موجب هلاکت دیگری گردد مثل این که زن باردار مایعی بنوشد که موجب سقط جنین شود و خواه سبب اختلال مزاج یا از کار افتادن برخی اعضا و حواس بدن شود، یا سبب گردد که بدن، برخی نیروی خود را از دست بدهد(13).

یادآوری؛ در حرام بودن مصرف مواد زیان بخش، تفاوتی نیست بین این که خاصیت هلاکت و ضرر آن قطعی باشد یا مظنون، بلکه اگر احتمال ضرر هم بدهد و این احتمال نزد خردمندان قابل اعتنا باشد، مصرف مواد، حرام است؛ چنان که فرق نمی‌کند که ضرر و تأثیر آن فوری باشد یا مدت دار(14).

4/2- مواد دارویی، درمان و معالجه با داروهایی که احتمال خطر دارند و حتی گاهی خطر آفرین هم هستند، مجاز است به شرط آن که تجربه و پزشک حاذق و متخصص، گواهی دهد چنین دارویی در بیشتر اوقات اثر بخش است.

هم چنین اگر دارویی، به طور قطع زیان فوری دارد، ولی با مصرف آن، خطر جدی‌تر و زیان بزرگ‌تری را از بیمار می‌توان دفع کرد، مصرف آن جایز است(15).

1. عبس (80)، آیه‌ی 24.

2. بقره (2)، آیه‌ی 172.

3. تحریر الوسیله، ج 2، ص 155-156، مسأله‌ی 2-4.

4-همان، ص 156، مسأله‌ی 5.

5. همان، ص 161، مسأله‌ی 27 و رساله‌ی نوین، ج 3، ص 179.

6. همان، ص 156، مسأله‌ی 5.

7. همان، ص 156. 160، مسأله‌ی 5 و 22.

صرد، یا ورکاک، مرغی است که گنجشک شکار می‌کند، صوام نیز پرنده‌ای است خاکی رنگ با گردن دراز که بیشتر در خرمابن آشیانه می‌سازد. (فرهنگ دهخدا)

8. همان، ص 156-157، مسأله‌ی 6و 8 و رساله‌ی نوین، ج 3، ص 179.

9. تحریر الوسیله، ج 2، ص 162، مسأله‌ی 31.

10. توضیح المسائل، مسأله‌ی 824و 2588.

11. ر.ک: تحریر الوسیله، ج 2، ص 164، مسأله‌ی 8.

12. همان، ص 162، مسأله‌ی 1.

13. همان، مسأله‌ی 2.

14. همان، مسأله‌ی 3.

15. تحریر الوسیله، ج 2، ص 163، مسأله‌ی 4.

گردآورنده: احمد حکیم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 08 مهر 1395 ساعت 14:40
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما