روده باریک، بیماری‌‌های آن

در این بخش به‌طور کامل درباره روده باریک اطلاعاتی قرار داده شده که به شرح زیر آمده است:

به‌طور کلی  جدار روده از مخاط پوشیده شده و دارای چین‌های حلقوی شکل است. تمامی سطح مخاط روده را برجستگی‌های ریزی به ارتفاع یک میلی‌متر مانند مخمل، مفروش کرده است. بدین ترتیب جذب مواد غذایی از جدار روده چندین برابر می‌گردد. قشر عضلانی روده با حرکات دودی خود، محتویات روده یعنی مواد نیمه هضم شده که از معده وارد روده شده‌اند را به جلو می‌راند. حرکات روده کوچک را بر روی شکم افراد لاغر می‌توان مشاهده کرد. 25 الی 20 سانتی‌متری ابتدای روده را دوازده(1)، یک و نیم متر بعدی را ژژونوم(2) و 4 متر بقیه را ایلئوم(3) گویند.

آیا تا به حال در این مورد که ساختار داخلی روده به صورت صاف است و یا دارای چین خوردگی‌ها و برآمدگی‌ها و انوع و اقسام برآمدگی‌ها فکر کرده‌اید؟

آیا می‌دانید چه سلول‌ها و آنزیم‌هایی در لایه‌‌های مختلف روده کوچک وجود دارند؟

هر کدام از قسمت‌های مختلف روده کوچک چه مشخصاتی دارند که از هم متمایز می‌شوند؟

چگونگی و روند هضم و جذب مواد در روده کوچک، چگونه است؟

چه ناراحتی‌ها و بیماری‌هایی تا به حال در روده کوچک کشف شده و مورد درمان واقع شده‌اند؟

با مطالعه این متن، اطلاعاتی هر چند ناچیز در مورد این پاسخ این سوال‌ها دریافت خواهید کرد.

چین خوردگی‌ها و برآمدگی‌های روده کوچک 

چین‌های حلقوی(4) 

چین‌های بلندی هستند که در اثر پیشروی بافت همبند (پیوندی) زیر مخاط به قسمت زیرین طبقه مخاطی حاصل شده و در هر سه قسمت روده مخصوصا ژژونوم، دیده می‌شوند. وجود چین‌های حلقوی باعث می‌شود که سطح مخاط روده به 3 برابر افزایش یابد و از نظر ماکروسکوپیک نیز چین‌دار دیده شوند. که علت نامگذاری این چین‌ها به دریچه‌‌های کرکونیگ می‌باشد.

پرز‌ها یا ویلی‌ها(5) 

برآمدگی‌های انگشت مانند یا برگی شکل به ارتفاع 1.5 الی 0.5 میلی‌متر هستند که در اثر پیشروی بافت همبند آستر در زیر اپی‌تلیوم بوجود می‌آیند. سطح پرز‌ها بوسیله اپی‌تلیوم پوشیده شده و بافت همبند محور هر پرز، حاوی رگ‌های خونی، رگ‌های لنفی و سلول‌های عضلانی است. پرز‌ها سطح مخاط روده را تا 10 برابر افزایش می‌دهند.

میکروویلی(6) 

برآمدگی‌های سطح راسی(7) سلول‌های پوششی هستند که تعداد آن‌ها در هر سلول به 3000 عدد نیز می‌رسد و به حاشیه مخطط(8) نیز معروف‌اند. میکروویلیها، سطح مخاط روده را تا 30 برابر افزایش می‌دهند. به عبارت دیگر، مجموعه چین خوردگی‌های فوق سطح مخاط روده را تا 600 برابر افزایش می‌دهند.

کریپت‌ها یا غدد لیبرکون 

تورفتگی‌های لوله شکل اپی‌تلیوم در بافت همبند آستر می‌باشند که تا عضلات مخاطی ادامه یافته و غدد رود‌های به نام لیبرکون را بوجود می‌آورند. کریپت‌های رود‌های عامل دیگری برای افزایش سطح روده محسوب می‌گردد.

ساختمان کلی روده باریک 

مخاط(9) 

مخاط روده باریک دارای اختصاصاتی است که آن را از سایر قسمت‌های لوله گوارش، متمایز می‌سازد. اپی‌تلیوم مخاط از سلول‌های مختلفی تشکیل شده است که عبارتند از:

سلول‌های جذب کننده(10) 

این سلول‌ها که هم در سطح پرز‌ها و هم در جدار کریپت‌ها، دیده می‌شوند به انتروسیت‌ها نیز معروف‌اند. سلول‌های جذب کننده از نوع منشوری بلند و حاوی میکروویلی‌‌های متعدد هستند. غشاء پوشاننده میکروویلی‌ها دارای روکشی گلیکو پروتئینی به نام گلیکو کالیکس است. این روکش نه تنها به عنوان یک لایه محافظ در مقابل آنزیم‌ها، عمل می‌کند بلکه محلی برای اتصال برخی مواد قابل جذب نیز محسوب می‌شود. غشای میکروویلی‌‌ها همچنین حاوی آنزیم‌های گوارشی برای هضم و آنزیم‌هایی برای فعال کردن پیش آنزیم‌ها و پروتئین‌های حامل برای جذب مواد هضم شده است.

از جمله آنزیم‌های موجود در غشاء میکروویلی‌ها، می‌توان به دی‌ساکاریداز‌ها (مالتاز، لاکتاز، ساکاراز) برای تجزیه دی‌ساکاریدها، آمینوپپتیدازها، دی‌پپتیداز‌ها برای تجزیه پلی‌پپتید‌ها و دی‌پپتید‌ها به اسید‌های آمینه را نام برد. غشای میکروویلی‌‌ها در دوازدهه، حاوی آنزیمی به نام آنتروکیناز می‌باشد که تریپسینوژن غیر فعال مترشحه از پانکراس را به تریپسین فعال تبدیل می‌کنند. وجود مجموعه اتصالی(11) در قسمت راسی سطوج جانبی این سلول‌ها، مانع از این می‌شود که مواد از طریق فضای بین سلولی وارد بدن شوند.

سلول‌های جامی(12)

سلول‌هایی هستند که هم در سطح پرز و هم در سطح کریپت‌ها دیده می‌شوند و دارای هسته قاعد‌های و سیتوپلاسم راسی پر از ماده موکوسی هستند که به عنوان یک تک غده سلولی عمل می‌کنند. محتویات موکوسی سلول با معرف  PAS(مخصوص کربوهیدرات‌ها) به رنگ قرمز دیده می‌شود و در رنگ آمیزی معمولی ضمن آماده سازی بافت در مورد آماده کننده حل شده و باعث می‌شود که سلول به صورت تو خالی و روشن شبیه جام دیده شود. این سلول‌ها در دوازدهه کم و هر چه به انتهای روده نزدیک می‌شویم، تعداد آن‌ها نیز افزایش می‌یابد. موکوس مترشحه به وسیله این سلول‌ها، گلیکوپروتئین اسیدی است که سطح سلول‌ها را لغزنده ساخته و دارای نقش حفاظتی است

سلول‌های پانت(13) 

سلول‌های هرمی و بلند هستند که در قاعده غدد لیبرکون ژژونوم و ایلئوم و به ندرت آپاندیس دیده می‌شوند. سیتوپلاسم راسی آن‌ها پر از گرانول‌های ترشحی درشت و اسیدوفیل می‌باشد. این سلول‌ها، پایدار بوده و به ندرت تجدید می‌شوند. چون غنی از آنزیم ضد باکتری لیزوزیم عقیده بر این است که در تنظیم باکتری‌های ساکن روده (فلور طبیعی)، دخالت دارند.

سلول‌های انترواندوکراین 

این سلول‌ها اکثرا در نزدیکی قاعده غدد لیبرکون دیده می‌شوند. و تعداد آن‌ها در دوازدهه بیشتر از ژژونوم و ایلئوم است. این سلول‌ها در روده باریک، هورمون‌ها و پپتید‌های مختلفی را ترشح می‌کنند که شناخته شده‌ترین آن‌ها عبارتند از:  وکوله سیتوکینین برای کنترل ترشحات پانکراس و صفرا، سروتونین، سوماتوستاتین، شبع گلوکاگن برای افزایش انقباضات عضلات و نوروتانسین برای کاهش انقباضات عضلات. 

سلول‌های متمایز نشده 

سلول‌های متمایز نشده یا سلول‌های ریش‌های در قاعده غدد قرار دارند و در اثر تقسیم و تمایز همه سلول‌های اپی‌تلیال را جایگزین می‌کنند. 

آستر مخاط روده 

بافت همبند شل و پرسلولی است که حد فاصل کریپت‌ها و پرز‌ها را پر کرده است. دارای تعداد زیادی لنفوسیت، پلاسماسل و ماکروفاژ است. پلاسماسل‌ها با ترشح ایمونوگلوبین A در اعمال دفاعی شرکت دارند.

زیر مخاط روده 

از بافت همبند نسبتا متراکمی ساخته شده که حاوی رگ‌های خونی و لنفی است. زیر مخاط در دوازدهه حاوی غدد موکوسی به غدد برونر شده است.

طبقه عضلانی 

این طبقه شامل عضلات صاف حلقوی در داخل و عضلات طولی در خارج است. طبقه عضلانی از خارج بوسیله سروز پوشیده شده که عبارت از لایه احشایی پرده صفاقی است.

خصوصیات اختصاصی دوازدهه 

صفراوی مترشحه توسط کبد و ترشحات خارجی غده پانکراس در محلی به نام آمپول واتر به دوازدهه تخلیه می‌شوند.

زیر مخاط آن حاوی غدد موکوسی برونر است که مجرای ترشحی آن‌ها پس از عبور از عضلات مخاطی به عمق کریپت‌ها باز می‌شود.

ترشحات غدد برونر، قلیایی و حاوی بی‌کربنات فراوان است، این ترشحات با کاهش اسیدیته کیموس معده از آسیب مخاط روده جلوگیری کرده و محیط مناسبی برای فعالیت آنزیم‌های پانکراس فراهم می‌سازد. 

خصوصیات اختصاصی ژژونوم 

ژژونوم قسمت اصلی جذب مواد در روده بوده که سطح جذبی آن با داشتن چین‌های وسیع، پرز‌های فشرده بلند و انگشتی و کریپت‌های عمیق افزایش یافته است. تعداد عقده‌‌ها یا ندول‌های لنفاوی در ژژونوم، نسبت به دوازدهه فراوان می‌باشد.

خصوصیات اختصاصی ایلئوم 

مشخصه ایلئوم وجود ندول‌های لنفاوی کاملا گسترده در آستر است که پلاک‌های پی‌پر نام دارند. ایلئوم در محلی به نام سکوم به روده بزرگ ختم می‌شود. در محل باز شدن ایلئوم به سکوم، دریچه‌‌های ایلئوسکال وجود دارد که مانع از بازگشت مواد هضم نشده به داخل ایلئوم می‌شود.

هضم و جذب مواد در روده 

کربوهیدرات‌ها:

مواد نشاسته‌ای در دهان توسط پتیالین بزاق به دکسترین تبدیل می‌شوند که آن نیز در روده تحت تاثیر آمیلاز مترشحه از پانکراس به دی‌ساکاریدها، تجزیه می‌شود. دی‌ساکارید‌ها توسط دی ساکاریداز‌های میکرویلی‌‌ها به مونوساکارید‌ها تبدیل شده و پس از جذب وارد مویرگ خونی شده و از روده حمل می‌شوند.

پروتئین‌ها:

پروتئین‌ها تحت تاثیر آنزیم‌های پپسین معده و ترپیسین کیموترپیسین مترشحه از پانکراس به پلی‌پپتید‌های کوچک و دی‌پپتید‌ها تجزیه موند. محصولات فوق تحت تاثیر آمینوپپتیداز‌های غشای میکروویلی‌‌ها به اسید‌های آمینه تبدیل شده و پس از جذب توسط پروتئین‌های حامل به گردش خون وارد می‌شوند.

چربی‌ها:

هضم چربی‌ها بطور عمده در روده و تحت تاثیر آنزیم لیپاز مترشحه بوسیله سلول‌های پانکراس صورت می‌گیرد. تری گلیسیریدها تحت تاثیر لیپاز به مونوساکارید‌ها و اسید‌های چرب آزاد تبدیل می‌شوند. این محصولات توسط املاح صفراوی امولسینه شده و به صورت ذرات فسیل به قطر 2 نانومتر در می‌آیند که از غشاء میکروویلی‌‌ها عبور کرده و وارد سلول‌های جاذب می‌شوند، در آن‌جا به شبکه آندوپلاسمی صاف منتقل شده و توسط آنزیم‌ها به تری گلیسرید‌ها تبدیل می‌شوند. و پس از افزوده شدن پروتئین‌ها به دستگاه گلژی رفته و در آن‌جا با افزوده شدن قندها، به صورت شیلومیکرون‌ها آن‌جا را ترک کرده و وارد گردش خون می‌شوند.

چه مواد مغذی در روده باریک جذب می‌شوند؟

- جذب آهن در اثنی عشر یا دئودنوم صورت می‌گیرد.

- ویتامین ب12 در انتهای ایلئوم جذب می‌شود.

- آب و چربی در طول روده باریک جذب می‌شوند.

- موادی چون فروکتوز، سدیم، گلوکز و اسید آمینه نیز در طول روده باریک جذب می‌شوند.

تذکر

- سطح وسیع روده باریک این امکان را به انواع موادغذایی می‌دهد تا بتوانند به حداکثر میزان هضم و جذب خود برسند.

- حدود 3 تا 6 ساعت طول می‌کشد تا غذا از ابتدای روه باریک وارد شده و از سمت انتهایی آن خارج شود. این زمان به نوع ماده غذایی مصرفی بستگی دارد.

- اگر همراه مواد غذایی که مصرف کرده ایم، مقدار کافی فیبر (سبزیجات و میوه ‌ها مقدار زیادی فیبر دارند) بخوریم، غذا‌ها با سرعت بیشتری در طول روده باریک حرکت خواهند کرد.

اگر افراد بدانند که خوب جویدن غذا، کلید سلامتی و معجزه‌ای برای سالم داشتن دستگاه گوارش است، هرگز از این کار غفلت نمی‌کنند.

توصیه‌‌های برای حفظ سلامت روده باریک

1- رژیم غذایی مناسب و سالم: متخصصان توصیه می‌کنند که از همه نوع مواد غذایی استفاده شود تا تمامی مواد مغذی به بدن فرد برسد. اما آن‌چه در این بین مهم است مصرف زیاد سبزیجات و میوه هاست که به دلیل داشتن فیبر در تسهیل حرکت مواد غذایی در روده باریک کمک می‌کند.

همچنین مصرف بیش از حد مواد غذایی مانند برنج، ماکارونی، پیتزا و نان توصیه نمی‌شود، چون این گونه مواد سبب سفت شدن موادغذایی در روده باریک و عدم تسهیل حرکت آن در روده باریک می‌شود و مشکلات متعددی را برای روده باریک به وجود می‌آورد.

2- مصرف زیاد آب و مایعات: آب نقش مهمی در پاک‌سازی مسیر روده باریک دارد و همچنین به تسهیل هضم مواد غذایی در روده باریک کمک می‌کند. سعی کنید حداقل 8 لیوان در روز آب مصرف کنید.

3- انجام فعالیت ورزشی‌: فعالیت ورزشی علاوه بر تناسب اندام، عملکرد اندام‌‌های بدن را نیز بهبود می‌بخشد. همچنین اگر مشکلاتی مانند انسداد روده باریک وجود داشته باشد، در اثر انجام مداوم فعالیت‌‌های بدنی رفع می‌شود.

4- خوب جویدن غذا: امروزه به دلیل نوع زندگی، افراد وقت زیادی برای کار‌های اساسی روزمره خود از قبیل خوردن صبحانه و... ندارند. خوب جویدن غذا نیز از جمله کار‌های اساسی است که برخی افراد به دلیل مشغله کاری آن را به خوبی انجام نمی‌دهند.

اگر افراد بدانند که خوب جویدن غذا، کلید سلامتی و معجزه‌ای برای سالم داشتن دستگاه گوارش است، هرگز از این کار غفلت نمی‌کنند و سلامتی خود را به خطر نمی‌اندازند.

در طی خوب جویدن، علاوه بر تکه کردن غذا به قطعات کوچک، زمینه برای آغشته شدن غذا‌ها با بزاق دهان و انجام بهتر و کامل‌تر فرایند هضم صورت می‌گیرد.

به این ترتیب انرژی کمتری برای هضم غذای خوب جویده شده صرف می‌شود و غذا با سرعت بیشتری هضم می‌شود و همچنین طول عمر دستگاه گوارش نیز افزایش می‌یابد.

بیماری‌های شایع روده باریک 

التهاب حاد روده: التهاب حاد روده را انتریت گویند. در فصل تابستان زیاد دیده می‌شود. علت آن خوردن مواد غذایی فاسد است. در بیماری شبه حصبه (پاراتیفوئید) هم التهاب روده دیده می‌شود. معالجه التهاب گرم نگه داشتن شکم با کیسه آب داغ است.

سرطان روده: سرطان روده باریک بسیار نادر است و سرطان روده بزرگ بیشتر دیده می‌شود.

سل روده: روده کودکان شیرخوار با خوردن شیر آلوده به میکروب سل به زخم سلی دچار می‌شود. در بزرگسالان نیز سل روده دیده می‌شود. اما سل روده در بزرگسالان همیشه یک عفونت ثانوی است. عفونت اولیه سل ریه است. زخم سل روده اکثرا در قسمت آخر روده باریک دیده می‌شود. علائم آن اسهال و تب است. معالجه آن از طریق دارو‌های ضد سل و رژیم غذایی مناسب می‌باشد.


1. Duodenum.

2. JeJnum.

3. Ileum.

4. Plica Circulatores.

5. Villi.

6. Microvilli.

7. Apical.

8. Striated border.

9. Mucosa.

10. Absortive Cells.

11. Junctional Complex.

12. Goblet Cells.

13. Paneth Cells.

منبع: دانشنامه رشد

گردآورنده: احمد حکیم

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 11 آذر 1395 ساعت 21:25
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما