فتاوای مراجع در خمس پس انداز مسکن

کسی که مبلغی را به عنوان پس انداز حساب قرض الحسنه مسکن، جهت استفاده از وام آن برای تهیه مسکن، در یکی از بانک‌ها پس انداز نماید، بالاخص در صورت تورم، طبق نظر مراجع معظم تقلید، به این پول خمس تعلق می‌گیرد، این در حالی است که بسیاری از مردم به جز با پس انداز کردن، توان تهیه زمینی جهت ساخت منزل یا تهیه خانه‌ای در شأن خود را ندارند.

در مقابل به خانه‌‌اي که به تدريج و طي چند سال براي سکونت در آن مي‌سازد، مطابق فتوای قریب به اتفاق علما هيچ‌گونه خمسي تعلق نمي‌گيرد، پس بر اساس اين احكام، شخصی كه توانايي خريد يك قطعه زمين را به صورت يك جا ندارد و براي خريد مسكن، مجبور است با پس انداز اندك مالی در بانك، وام تهيه كند، بايد خمس آن را بدهد، حال مطلب این است که چه تفاوتي بین این دو صورت وجود دارد؟

قبلا باید متذکر شد که اختلاف فتوا در بین فتاوای فقها و مراجع عظام تقلید، امری بدیهی است؛ زیرا نحوۀ استفاده از ادله و داشتن مبانی اصولی، فقهی، حدیثی و .. باعث می‌شود فتوای آنان نیز احیاناً متفاوت باشد. از جمله، این اختلافات را می‌توان از برداشت‌های متفاوتی که از مئونه دارند، دانست.(1)

با توجه به این نکته؛ اگر شخصی مقداری پول در بانک جهت گرفتن وام داشته، یا زمینی جهت ساخت خانه دارد که فعلاً غیر مسکونی است و هر سال مقداری از آن را می‌سازد، بنا بر نظر برخی از مراجع محترم تقلید هیچ کدام از دو مورد جزو مئونه حساب نمی‌شوند، پس خمس به آنها تعلق نمی‌گیرد، اما بنا بر نظر برخی دیگر از مراجع عظام هر دو مورد جزو مؤونه زاید حساب می‌شوند و خمس دارند که باید آن را پرداخت کند. به همین علت برخی از مراجع محترم در هر دو مورد حکم به وجوب خمس داده اند.

حضرات آیات تبریزی و وحید خراسانی از جمله مراجعی هستند که در هر دو گزینه قائل به وجوب خمس‌اند.(2)

اما در مقابل، برخی دیگر از مراجع عظام تقلید مانند حضرات آيات بهجت، فاضل، نورى و صافی هر دو مورد را جزو مؤونه حساب کرده‌اند که بنابراین خمسی به آن تعلق نمی‌گیرد.(3)

عده‌ای دیگر مانند حضرات آیات امام خمینی(4)، مقام معظم رهبری، مکارم شیرازی و سیستانی(5) گذاشتن پول در بانک برای گرفتن وام مسکن را جزو مؤونه نمی‌دانند، ولی ساختن خانه، در سال‌های متمادی را جزو مئونه حساب کرده‌اند.

بنابراین؛ به نظر عده‌ای از مراجع عظام تقلید، فرقی بین گذاشتن پول در بانک برای گرفتن وام مسکن و یا ساخت خانه در طول چند سال، از جهت عدم خمس وجود ندارد و در هر دو مورد نیازی به پرداخت خمس نیست و مراجعی که بین این دو فرق گذاشته‌اند، یا در هر دو مورد، نظر به وجوب خمس دارند، به نحوۀ استنباط و برداشت‌هایی است که از ادله دارند،بر می‌گردد.(6)

توجه به این نکته در پایان ضروری است: مراجعی که معتقدند پول مزبور خمس ندارد، فرموده‌اند چنان چه در آینده، صرف خرید منزل نشود، خمس آن را باید بدهد.

1. از جمله می‌توان به استظهاری که مرحوم شیخ مرتضی حائری در صدق مؤونه بودن نسبت به منزل مسکونی و عدم آن نسبت به محل کسب (مغازه) دارد اشاره کرد، ایشان می‌گوید: ” يقال: ما الفرق بين محلّ الكسب و آلاته و بيت السكنى حيث إنّ بيت السكنى يعدّ من مؤونة الشخص و لا يعدّ ذلك من مؤونة الربح و لا من مؤونة الشخص. و ذلك لصدق الصرف على بيت السكنى من جهة الاحتياج إليها إلى آخر عمره، فلا يمكن بحسب المتعارف صرفه في مصارف معيشته. و كذا اللباس و الفروش، فإنّه يشتري بداعي البقاء إلى آخر العمر و يصرف النظر عن صرفه في معيشته، و هذا بخلاف محلّ التجارة كالدكّان و الخان، فإنّه لا يحتاج إليه إلى آخر العمر، بل الاحتياج إليه ما دام الكسب، و بعده يصرف في المؤونة من دون حرج، فإنّ محلّ الكسب في فرض عدم الاحتياج -الذي يحصل لكلّ شخص قطعا و لو في شهرين من آخر عمره- يكون كسائر أمواله و مستغلّاته من غير فرق أصلا، فلا يصدق عليه مئونة الكسب و لا مؤونة الشخص، لعدم الصرف أصلا. نک : حائری، کتاب الخمس، ص 177، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1418.

2. آيت ‏الله تبريزى، استفتاءات، س 889؛ دفترآيت ‏الله وحيد، با استفاده از نرم افزار پرسمان.

3. آيت‏ الله صافى در این باره می‌فرماید: اگر خانه مسكونى در حال حاضر مورد نياز او و در شأنش باشد و راهى جز طريق ياد شده (گذاشتن پول در بانک و گرفتن وام مسکن) ندارد، به آن خمس تعلق نمی‌گيرد. البته بنا بر نظر مراجعى كه معتقدند پول مزبور خمس ندارد چنانچه در آينده، صرف خريد منزل نشود، خمس آن را بايد بدهد.

نکته: آيت ‏الله فاضل، جامع‏ المسائل، ج 1، س 677؛ آيت ‏الله بهجت، توضيح ‏المسائل، م 1391؛ آيت ‏الله نورى، استفتاءات، ج 2، س 328؛ آيت ‏الله صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 706٫به نقل از نرم افزار پرسمان.

4. مرحوم امام خمینی در این باره می‌فرماید: ” كسى كه محتاج خريدن خانه باشد از براى مسكن و خريدن آن متوقف باشد بر باقى گذاشتن زيادى از مئونه چند سال روى هم، پس اگر در يك سال زمين خانه خريدارى كند و در سال ديگر در و پنجره‏اش را و در سال سوم آجر و لوازمات آن را، خمس به آن تعلق نمى‏گيرد، لكن اگر پول آنها را كنار بگذارد براى خريدن خانه، از مئونه محسوب نمى‏شود و واجب مى‏شود اخراج‏خمس در آن بعد از گذشتن يك سال. نکته: نجاة العباد، ص 200.

5. آيت ‏الله مكارم، استفتاءات، ج 2، س 533 و 514؛ آيت ‏الله خامنه ‏اى، اجوبة الاستفتاءات، س 908 و 902 و 956؛ آيت ‏الله سيستانى Sistani.org، خمس، ش 10 و منهاج الصالحين، ج 1، م 1219 با استفاده از نرم افزار پرسمان.

6. از دلایلی که می‌توان برای این اختلاف فتوا بیان کرد، شاید این مطلب باشد که ساخت خانه، مقدمۀ مباشر ( نزدیک) برای رسیدن به خانه و خانه دار شدن به عنوان یکی از مئونه‌های زندگی است، بنابراین از باب مقدمیت هم که شده، خمس ندارد ولی هنگامی که پولی در بانک جهت گرفتن وام مسکن گذاشته می‌شود، برای تبدیل آن به مئونه زندگی (خانه) چندین واسطه نیاز است که اول این پول باید طی چند سال خرج نشود، سپس با آن وام گرفته شود و با مجموع آن زمین یا خانه‌ای خریداری شود.

منبع: اسلام پدیا

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در چهارشنبه, 13 آبان 1394 ساعت 21:17
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما