پس انداز، مهم ولی فراموش شده

پس‌ انداز به معنای صرف ‌نظر کردن از منافع مصرفی فعلی به امید دستیابی به منفعت و مطلوبیت بیشتر در آینده است. برای مثال اگر 700 هزار تومان داشته باشیم می‌توانیم آن را صرف تامین نیازهای خود کنیم یا با چشم‌ پوشی از این نیازها آن را پس‌ انداز می‌‌کنیم تا از طریق یک چرخه خرد اقتصادی در آینده بیش از این مبلغ نصیبمان شود. این پول می‌تواند در قالب پس‌ انداز صرف خرید طلا یا ارز شود، به سهام یا اوراق قرضه تبدیل شود، برای دریافت سود نزد بانک ودیعه گذاشته شود یا در مکان امنی نگهداری گردد. رشد نرخ تورم در جامعه ما از مطلوبیت نگهداری پول به صورت راکد و دست ناخورده می‌‌کاهد و پس‌ انداز در این شکل را فقط در حالت کوتاه‌مدت معقول جلوه می‌‌دهد. پس‌ انداز یکی از مقوله‌‌های اقتصاد کلان است که از یک ‌سو با شرایط اجتماعی جامعه سروکار دارد و از سوی دیگر مطابق قاعده معروف و بین‌المللی قطره قطره جمع گردد، وانگه‌ی دریا شود با سایر مفاهیم کلان اجتماعی نظیر تولید، مصرف، ارزش افزوده و... ارتباطی معنادار می‌یابد.

پیش از شروع به کار شدن برای پس‌ انداز کردن در زندگی باید اهمیت و ضرورت چنین کاری را درک کنید. برای مقاومت در برابر سختی‌ها و تنگناهای مالی تصمیم بگیرید و در این مسیر قاطع باشید. پس‌ انداز در فرهنگ ایرانی همواره برای روز مبادا پیش‌بینی می‌شود و اگر این روز پیش نیاید می‌تواند سرمایه‌ای هر چند ناچیز برای فعالیت‌های اقتصادی سودآور در اختیار بگذارد. با این حال شاید بتوان مهم‌ترین ارزش و مزیت پس‌ انداز را امنیت خاطر اعضای خانوار دانست که کاهش اضطراب و فشارهای روانی را برای آنان در پی دارد. پس‌ انداز یک پشتوانه مالی بالقوه است که هر چه وضعیت اقتصادی و معیشتی خانواده با تعلیق و نارسایی بیشتری همراه باشد ارزش معنوی و درونی‌اش در روحیه و آرامش اعضای خانوار افزایش می‌‌یابد. گاهی اطمینان‌خاطری که پس‌ انداز برای افراد به ارمغان می‌‌آورد از کارکردی پررنگ ‌تر از نقش مالی آن در اقتصاد خانوار و گره‌ گشایی‌اش در روز مبادا دارد و بر این اساس می‌توان پس‌ انداز را ضرورتی معنوی برای اقتصاد خانوار دانست. از این رو راهکارهای ذخیره پول و تدارک پس‌ انداز شیوه‌هایی استاندارد و بین‌المللی دارند که برای گستره وسیعی از افراد جامعه در اقشار و گروه‌های مختلف قابل استفاده‌ اند.

با این حال می‌توان چنین گفت که اگر کسی فقیر باشد پس‌ انداز نمی‌کند، چون پس‌ انداز کردن به نوعی مطلوبیت و رضایت خاطر در ارزیابی منافع فعلی و آتی وابسته است و اگر خرج کردن پول در زمان فعلی برای فردی مطلوبیت کافی یا حیاتی داشته باشد برای پس‌ انداز تمایلی ندارد. معلوم است که افراد فقیر به پولشان احتیاج دارند تا خوراک، پوشاک، مسکن و سایر نیازهای اولیه خود و خانواده‌شان را تامین کنند و هیچ پس‌ اندازی نمی‌‌تواند با مطلوبیت فعلی پول برای آنان رقابت کند. اگر کسی بیمار باشد، به آینده امید نداشته باشد، اوضاع اقتصادی و اجتماعی را ناامن، مغشوش و متغیر بپندارد و... پولش را پس‌ انداز نمی‌کند.

یک قاعده کلی این است که باید ارزش احتمالی آینده بر ارزش قطعی حال برای مبلغی از درآمد و پول در اختیار چیره شود تا فرد پس‌ انداز کند. بر این اساس در کشورهای توسعه نیافته و رو به توسعه پس‌ انداز کمتر است. البته موضوع به این سادگی هم نیست. در هر کشوری می‌‌توان دلیلی برای پس‌ انداز نکردن حداقل گروهی از افراد جامعه یافت. معروف است که شهروندان انگلیسی به دلیل اطمینان از حمایت‌های بیمه‌ای و درمانی پس‌ انداز نمی‌کنند و آخر هفته‌ها را آن‌قدر خوش می‌گذرانند تا پولشان تمام شود. این مثال احتمالا تا پیش از بروز بحران اقتصادی جهانی صدق می‌کرد و امروزه حتی در مرفه‌ ترین کشورها نیز مردم حساب خرج و مخارجشان دستشان است.

تقسیم بندی پس انداز

در یک نگاه کلی پس انداز به دو نوع پولی و غیرپولی تقسیم می‌شود. پس انداز غیرپولی مجموعه وسایل و اقلامی است که فرد و خانواده از آنها برخوردارند و می‌توان در صورت نیاز آنها را به پول تبدیل کرد. برخی اقلام تزئینی منزل که ذاتا ارزشمندند مانند عتیقه ها، لوازم طلا و نقره، جواهرات و... بخشی از این نوع پس انداز اقتصادی محسوب می‌شوند. پس انداز غیرپولی انواع اجتماعی را هم در بر می‌گیرند.

پس انداز اجتماعی موجودی‌هایی هستند که با روابط اجتماعی به دست می‌آیند و به پول تبدیل نمی‌شوند، اگرچه ممکن است مبنای دریافت پول هم باشند. اعتماد اجتماعی یکی از مصادیق این پس انداز است. بالطبع کسی که برای مثال در بازار یا محیط کار خود آن قدر اعتبار دارد که می‌تواند میلیون‌ها تومان پول از دیگران قرض بگیرد یا برای شروع یک تجارت جدید سرمایه جمع کند از یک نوع پس انداز اجتماعی قدرتمند برخوردار است که نتیجه رفتار و شأن اجتماعی وی است. اغلب افرادی که در زندگی اقتصادی و حرفه‌‌ای موفقند کسانی هستند که پس انداز اجتماعی ارزشمندی برای خود تدارک دیده و آن را در قالب یک سرمایه حرفه ای، مالی یا تجاری به کار گرفته اند. البته در این مقاله اشاره به پس انداز مادی شده است در مقاله ی بعدی به پس انداز معنوی (اخروی) می‌پدرازیم.

باید ارزش احتمالی آینده بر ارزش قطعی حال برای مبلغی از درآمد و پول در اختیار چیره شود تا فرد پس‌ انداز کند. بر این اساس در کشورهای توسعه نیافته و رو به توسعه پس‌ انداز کمتر است.

درباره پس اندازهای مالی هم به توضیح اضافه نیاز نیست و همه از ارزش‌های متنوع آن باخبرند. ناگفته نماند بخشی از سرمایه‌های غیرپولی می‌توانند عملا به پایه و مایه‌‌ای برای ایجاد پس اندازهای پولی تبدیل شوند. برای مثال لوازمی که افراد برای استفاده خود و خانواده شان می‌خرند از یک سو رفاه اجتماعی خانوار را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر با صرفه جویی در هزینه‌های جایگزین فرصتی برای پس انداز در اختیار می‌گذارد. خرید خودرو نمونه این نوع مزیت سرمایه غیرپولی در خانواده‌های ایرانی است. خودروی شخصی در صورتی که هزینه‌های نگهداری و تعمیر آن از مجموع مبالغی که برای کرایه تاکسی، اتوبوس، مترو و آژانس بیشتر نباشد و مشمول استهلاک و افت قیمت فاحش نشود در یک بازه زمانی چند ساله به افزایش قدرت پس انداز مالی خانوار از طریق صرفه جویی در هزینه‌های حمل و نقل می‌شود.

اما چرا در ایران پس انداز محدود است؟

آن‌چه که می‌تواند از نظر اقتصادی مشکل پس انداز در ایران تلقی شود، اولاً، تخصیص سهم عمده‌ای از درآمد ملی به مخارج مصرفی علیرغم توسعه نیافتگی کشور و ثانیاً، عدم شکل گیری پس انداز محدود موجود به صورت دارائیهای متعارف یعنی مواردی از قبیل سپرده سرمایه گذاری بانکی، سهام، اوراق قرضه و ... است.

و این مشکل بزرگی است چون کشورها در گذار از مراحل مختلف توسعه خود نیازمند منابع نامحدود مالی هستند تا از این طریق بتوانند به افزایش تولید داخلی دست یابند و از این افزایش تولید و به دنبال آن افزایش درآمد ملی و رشد اقتصادی برای بالا بردن درجه توسعه‌‌ای خود استفاده کنند. همه کشورهایی که اکنون توسعه یافته نامیده می‌شوند در برهه‌‌ای از گذشته توجه جدی به پس انداز داشته و از آن بیشترین سود را برده اند و حالا که به غول‌های بزرگ صنعتی تبدیل شده اند برای بقای صنایع خود به مصرف انبوه کالاهایشان توسط دیگران احتیاج دارند و به همین دلیل مروج مصرف گرایی هستند.

از طرف دیگر کمتر بودن نرخ تسهیلات بانکی از تورم و عدم آشنایی عموم مردم با روشهای موجود پس انداز باعث کم شدن سهم این مقوله مهم در درآمد خانوار است. و این موضوعی است که به تجدید نظر جدی احتیاج دارد. بد نیست اگر از مبالغ واریزی طرح هدفمند کردن یارانه‌ها به عنوان فرصتی برای پس انداز استفاده کنیم و درصدی از این مبالغ را از چرخه اقتصادی خانوار خارج کرده و پس انداز کنیم. البته این موضوع می‌تواند برای مدت کوتاهی فشاری را بر خانواده تحمیل کند اما اثرات آن در بلند مدت بسیار بیشتر ار آن است که نادیده گرفته شود.

گردآورنده: سید محمد رضوی

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 14 آبان 1394 ساعت 02:04
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما