ارکان اقتصاد خانواده

صرف نظر از این که درآمد خانواده‌ها چه مقدار باشد، خانواده غنی باشد یا فقیر، درآمد خانواده‌ها صرف خرید تعدادی کالا (نه یک کالا) می‌شود؛ یعنی خانواده درآمد خود را صرف خرید فقط یک کالا مثل گوشت، سیب زمینی و... نمی‌کند و آن را به انواع کالاها، غذا، پوشاک، مسکن و... اختصاص می‌دهد. حتی برای تهیه یک نوع غذا هم به تعداد زیادی از مواد نیاز دارد.

تنها غذا کافی نیست خانواده درآمد خود را صرف خرید لباس، مسکن و... می‌کند. هر خانواده‌ای می‌تواند درآمد خود را به نسبت‌های متفاوت صرف خرید کالاهای مورد نیاز کند؛ که این انتخاب‌ نسبت‌ها از پنج اصل زیر پیروی می‌کند.

ركن اول:

خانواده مجموعه‌ای از کالاها را به نسبت‌های متفاوت مصرف می‌کند.

مصرف بیشتر از یک کلا بر مصرف مقدار کمتر ترجیح دارد. برای بیشتر افراد، نیاز بیش از امکانات است؛ یعنی اگر برایشان امکان داشت از کلاها و خدمات بیشتری استفاده می‌کردند، آنان حتی بعد از رسیدن به درجه‌ای از رفاه، به دنبال بالا بردن کیفیت کلاها و خدمات می‌رفتند، مانند فرش مرغوب‌تر، تفریح مناسب‌تر، اتومبیل بهتر، مدارس بهتر، درمان بهتر، خانه‌ی مسکونی بهتر و ...

ركن دوم:

مصرف بیشتر از یک کالا برای یک خانواده بر مصرف کمتر ترجیح دارد.

مطلوبیت بیشتر، بهتر از مطلوبیت کمتر است، پس خانواده با توجه به درآمد، باید مجموعه‌ای از کالاها را خریداری کند که بیشترین رضایت خاطر فراهم آید.

بهترین انتخاب با توجه به درآمد خانواده‌های مختلف، متفاوت است.

از آن جا که رضایت خاطر در افراد و خانواده‌های مختلف با مصرف کالاهای گوناگون به دست می‌آید، هر خانواده مجبور به انتخاب مستقل است. بنابراین، یک انتخاب واحد برای تمامی خانواده‌ها وجود ندارد.

به‌منظور انتخاب بین خواسته‌ها، نمی‌توان از بیرون برای یک خانواده تصمیم گرفت و بیشترین رضایت خاطر، با توجه به شرایط هر خانواده تعین می‌شود.

باید توجه داشت که مطلوبیت (رضایت) خانواده را نمی‌توان با ماشین حساب تعیین و یا به‌دقت اندازه‌گیری کرد. مطلوبیت بااحساس و برداشت، محاسبه می‌شود. همان طور که پروانه بدون آموزش پرواز می‌کند، خانواده هم حتی بدون خواندن این فصل می‌تواند تصمیم عقلانی بگیرد.

چه مقدار از یک کالا مصرف کنیم؟

فرض کنید که در یک روز گرم تابستان، پس از ساعت‌ها تحمل گرما به خانه می‌آیید. نوشیدن آب گوارا یا شربت خنک، برای شما لذت زیادی دارد. مادر دومین لیوان آب را به شما می‌دهد دومین لیوان آب را می‌خورید و لذت می‌برید. ولی واضح است که لذت لیوان اول بسیار بیش از لذت لیوان دوم است. اگر مادر مرتب لیوان سوم و چهارم و... را به شما بدهد، رفته رفته لیوان بعدی لذت کمتری از لیوان قبلی ایجاد می‌کند تا جائی می‌رسد که نه‌تنها از خوردن نوشیدنی لذت نمی‌برید بلکه با عدم لذت هم مواجه می‌شوید؛ به عبارت دیگر، اگر شما یک لیوان نوشابه را با لذت بخورید می‌توان گفت مطلوبیت مثبت دارد. نوشابه اول لذت بسیار بالائی دارد. ولی با خوردن نوشابه‌های بعدی لذت، کمتر و کمتر می‌شود و به صفر می‌رسد و در نهایت با عدم لذت مواجه می‌شویم.

ركن سوم: 

در استفاده از هر کالایی، رعایت اعتدال مهم است. از یک کالا تا آن جا می‌توان مصرف کرد که برای فرد لذت (مطلوبیت) ایجاد کند. این شامل تمامی کالا‌های اقتصادی و غیر اقتصادی می‌شود. پس در انتخاب بین خواسته‌ها، توجه به حفظ اعتدال مهم است.

چگونه مصارف مختلف را با یکدیگر جایگزین کنیم؟

انسان‌ها در زمان واحد، مقداری از هر یک از نیاز‌های خود را ‌می‌طلبند. اگر گفته شود که افراد در دورافتاده‌ترین و فقیرترین نقاط فقط به فکر سیر کردن شکم خود هستند، دور از واقعیت است. آن‌ها بنابر طبیعت انسانی، به غیر از غذا به سایر کالا‌ها و خدمات نیر نیار دارند. از آنجا که درآمد برخی از خانواده‌ها به مقدار نیست تا هراندازه که تمایل دارند از کالا‌ها و خدمات استفاده کنند، از این رو مجبورند که از مصرف یک یا چند نوع کالا بکاهند. برای این منظور خانواده به چند مود توجه ‌می‌کنند:

اول: خانواده به درآمد خود توجه ‌می‌کند. هرچه درآمد بالاتر باشد، خرید تعداد بیشتری از کالاها و تهیه خدمات امکان پذیر است.

دوم: کالاها را ‌می‌توان به دو گروه ضروری و غیر ضروری تقسیم کرد، بدیهی است اولویت را باید به گروه کالاهای ضروری داد.

سوم: بعضی از کالاها هستند که ‌می‌توانند جانشین یکدیگر شوند. برای مثال در زمینه مواد غذائی ‌می‌توان انواع مختلف گوشت را جایگزین یکدیگر کرد، برای بدست آوردن پروتئین مورد نیاز ‌می‌توان از انواع تأمین کننده‌های پروتئین استفاده کرد و یا انواع مختلف نان، برنج و سیب زمینی جانشین همدیگر هستند. این کالاها را کالاهای جانشین ‌می‌گویند. شناخت خواص خوراکی‌های مختلف، کمک زیادی به هزینه خانواده ‌می‌کند. به‌طوری که ‌می‌توان مواد غذایی لازم برای تغذیه خانواده را با هزینه‌های مختلف بدست آورد. بعضی از کلاها مکمل یک دیگرند و به‌تنهایی نمی‌توانند مصرف شوند، مثل چای، قند، و... این کالا‌ها به همبستگی دارند و به‌تنهایی نمی‌توانند مصرف شوند.

چهارم: بعضی از کالاها از قبیل گوشت، کفش دست دوز و... را کالای مرغوب ‌می‌گویند. منظور از مرغوب، کیفیت کالا نیست. بلکه قیمت آن است. برخی از کالاها مثل سیب زمینی (در مقابل برنج) را نیز کالای نامرغوب ‌می‌گویند.

خانواده‌ها با افزایش درآمد، سعی ‌می‌کنند کالای مرغوب را جایگزین کالای نامرغوب کنند. یعنی با افزایش درآمد، مردم سعی ‌می‌کنند غذای مرغوب‌تر، کفش مرغوب‌تر، اتومبیل مرغوب‌تر و... خریداری کنند.

پنجم: همه ما وقتی به خرید ‌می‌رویم، قبل از هر چیز به قیمت کالاها نگاه ‌می‌کنیم. برای مثال، در ابتدای فصل بهار، به سبب آنکه قیمت هندوانه گران است، خانواده‌های دارا هم مقدار کمتری از آن را خریداری ‌می‌کنند، ولی در فصل تابستان که قیمت هندوانه ارزان‌تر است، مقدار بیشتری توسط طبقات مختلف خریداری ‌می‌شود. خانواده با آشنایی مختصر با علم تغذیه ‌می‌تواند از میوه‌ها و یا مواد جانشین استفاده کند.

ركن چهارم: 

یک خانواده عقلایی همگام بالا بودن قیمت (فصل نامناسب ویا...) سعی در یافتن جایگذین مناسب برای کالای مورد نظر ‌می‌کند تا بتواند با هزنیه کمتر به هدف خود دست یابد.

تفاوت در سلیقه و ترجیحات خانواده‌ها

هرچند که رفتار انسان‌ها شباهت بسیاری به هم دارد، ولی خصوصیات هیچ دو فردی با هم یکسان نیست. این تفاوت در خصوصیات فراتر از اختلاف‌های ناشی از استعداد، شخصیت، ظاهر و مسوولیت افراد است. همواره ما شاهد هستیم که سلیقه و تمایلات افراد، مورد پرسش دیگران قرار ‌می‌گیرد و گاهی اوقات به شکل ناپسندی در جامعه روز ‌می‌کند. مثلاً این چه رنگ لباسی است که فلانی پوشیده است؟ این چه غذائی است؟

ارزش‌ها حتی اگر برای عده‌ای از افراد یکسان باشد، برای گروهی از اشخاص در مقایسه با دسته‌ای دیگر متفاوت است.

هم چنان که رفتار غذائی در خانواده‌های مختلف در یک شهر و یا در نقاط مختلف کشور متفاوت بوده و رفتار غذائی یک خانواده مورد پسند خانواده دیگر قرار نمی‌گیرد، این تفاوت سلیقه در مورد تما‌می‌کالاهای مصرفی خانواده اعم از پوشاک، مسکن تزئین خانه و... نیز مشاهده ‌می‌شود. البته بعضی از این تفاوت‌ها جنبه فرهنگی و سنتی دارد و برخی دیگر کاملاً فردی است.

تمایلات و ترجیحات افراد، متفاوت است. از این رو هیچ دو خانواده‌ای را نمی‌توان یافت که با دو سبد یکسان از فروشگاه خارج شوند. تنوع ترجیحات افراد یکی از مهم‌ترین حقایق زندگی بشر است. لذت (مطلوبیت) به ترجیحات درونی بستگی دارد و مستقل از درآمد و یا قیمت است. به همین، دلیل انواع کالاها در اقتصاد تولید ‌می‌شود و افراد با انواع ترجیحات و سلیقه‌ها کالاهای مختلف را انتخاب ‌می‌کنند.

ركن پنجم: 

ترجیحات و سلیقه‌ها افراد و خانواده‌ها با یکدیگر متفاوت بوده و این یکی از رموز طبیعت است.

تمرین

خانواده‌ای که در ماه 2400000 تومان درآمد دارد، به دو نوع ماده غذائی و غیر غذائی نیازمند است. قیمت خرید یک واحد ماده غذائی و غیر غذائی به ترتیب ۴۰۰۰۰۰ و ۶۰۰۰۰۰ هزار تومان است. شیوه‌های مختلفی برای انتخاب این خانواده وجود دارد.

اگر خانواده فوق تمام درآمد خود را به مواد غذائی اختصاص دهد، ۶ واحد موادغذائی به دست ‌می‌آورد، ولی مواد غیر غذائی نمی‌تواند تهیه کند. مسلماً این ترکیب را انتخاب نمی‌کند، چون خانواده به کالاهای دیگر هم نیازمند است.

هم چنین اگر تمام درآمد را به مواد غیر غذائی اختصاص دهد، ۴ واحد مواد غیر غذائی ‌می‌تواند مصرف کند. آیا خانواده این ترکیب را انتخاب ‌می‌کند؟ مسلماً خیر!

پس چه ترکیبی از مواد غذائی ـ غیر غذائی را انتخاب ‌می‌کند؟ قطعاً همه خانواده‌های با درآمد ۲۴۰ هزار تومان یکسان عمل نمی‌کنند. با توجه به سلیقه، وضعیت خانواده، سن، تعداد فرزندان و... هر خانواده ترکیبی از دو گروه کالاها را انتخاب ‌می‌کند که بالاترین لذت (مطلوبیت) را فراهم ‌می‌کند.

این مورد را ارزیابی کنید
(4 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در پنج شنبه, 25 شهریور 1395 ساعت 17:09
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما