زدودن مشکلات مصرفی در خانواده

زنان در مدیریت و برنامه‌ریزی الگوهای مصرفی در خانواده نقش اصلی را دارند و در جوامع سنتی این نقش در مسیر قناعت در خانواده پررنگ تر بود.

با توجه به تورم و شرایط اقتصادی کنونی می‌توان گفت «مسائل اقتصادی» گریبان بسیاری از خانواده‌ها را گرفته، طوری که مشکل مشترک بسیاری از افراد جامعه است. حال برای برخی بیشتر و عمیق‌تر است و برای برخی دیگر خفیف و بی‌خطر. این مطلب فوت وفن‌های مدیریت اقتصادی یک خانواده را بررسی می‌کند و سعی دارد به این پرسش که ذهن بسیاری را مشغول کرده است پاسخ دهد: «با مشکلات اقتصادی خانواده چه کنم؟!» در ادامه به چند راهکار در این زمینه اشاره می‌کنیم، شاید بتوانیم با استفاده از آن‌ها میم مشکلات اقتصادی خانواده را حذف کنیم!

مدیریت حرف اول را می‌زند

اقتصاد خانواده تنها محدود به خانواده‌های مرفه و ثروتمند نیست. این علم برای اقشار کم درآمد که اتفاقاً دخل و خرجشان هم‌خوانی ندارد کاربردهای بیشتری خواهد داشت. از نکات قابل توجه در اقتصاد خانواده این است که افزایش درآمد لزوما به معنی بهبود معاش خانواده نیست بلکه افزایش درآمد افزایش هزینه‌ها را درپی خواهد داشت و این مدیریت هزینه‌هاست که هنر گردانندگان اقتصاد خانواده را آشکار می‌کند.

برنامه‌ریزی کنید

اصل دوم در شکوفایی اقتصاد خانواده «برنامه‌ریزی» است. برنامه‌ریزی اقتصادی خانواده، اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت اقتصادی خانواده را مشخص می‌کند. اهداف باید قابلیت تحقق داشته باشند و در تعیین آن‌ها از خیال پردازی دوری شود.

انتخاب و توزیع مناسب 

اعضای خانواده دوست دارند بهترین نوع غذا را مصرف کنند، زیباترین لباس‌ها را بپوشند، در بهترین نقطه شهر و در بهترین منزل زندگی کنند، به طور مکرر سفر بروند و ... ولی واقعیت این است که فقط درصد کمی از خانواده‌ها قادر به تامین همه این خواسته‌ها هستند. درآمد یک خانواده متوسط فقط می‌تواند تعداد محدودی از این خواسته‌ها را برآورده کند؛ از این رو خانواده باید از میان خواسته‌های خود انتخاب به عمل آورد. چگونگی توزیع منابع در دسترس خانواده، بین اعضای آن نیز بسیار مهم است. واضح است اگر یکی از اعضای خانواده قسمت بیشتری از درآمد خانواده را به خود اختصاص دهد، سهم کمتری برای دیگری می‌ماند. پس بهتر است فهرستی از خواسته‌های افراد خانواده تهیه کنید. انتخاب‌های ممکن را بنویسید. انتخاب‌ها را آنقدر با هم عوض کنید که به بهترین انتخاب با توجه به درآمدتان دست یابید.

پس انداز کنید

در هر خانواده‌ای باید «پس انداز» وجود داشته باشد بدون پس انداز، هیچ خانواده‌ای نخواهد توانست به کامیابی برسد. «پس انداز» تعدیل کننده هزینه‌ها، تضمین کننده آینده و نقطه اتکای خانواده است.

اصل مهم سرمایه گذاری

اقتصاد خانواده با «سرمایه گذاری» شکوفا می‌شود. اگر پس انداز به تضمین وضعیت موجود نظر دارد، سرمایه گذاری تضمین کننده وضعیت مطلوب و آینده خانواده است.

انجام مشاوره‌های اقتصادی

در برخی موارد خانواده‌ها در مدیریت اقتصادی خود از توان لازم برخوردار نیستند و یا این که با مسائل و مشکلاتی مواجه می‌شوند که حل آن به تنهایی از عهده آنان بر نمی‌آید. امروزه منابع و مراجع بسیاری با موضوع اقتصاد خانواده وجود دارد. از منابع بالقوه اطلاعات و مشاوره می‌توان به دوستان و آشنایان، اقوام، اعضای خانواده، همکاران شغلی و ... اشاره کرد.

افزایش سطح دانش اقتصادی خانواده

آب تدایی ترین مرجع برای افزایش سطح دانش و آگاهی و به روز ماندن، کتاب و نشریات است. ارائه آموزش‌های لازم به فرزندان و ارتقای سطح عمومی دانش اقتصادی خانواده می‌تواند زمینه خوبی برای تصمیم گیری‌های صحیح اقتصادی فراهم آورد.

روحیه همکاری بین اعضای خانواده

تعامل مناسب اعضای خانواده و همچنین اولویت بندی نیازهای اقتصادی سبب تقویت و سلامت اقتصاد خانواده می‌شود. نباید این طرز تفکر بین اعضای خانواده به خصوص فرزندان ایجاد شود که تنها پدر یا مادر خانواده مسئول حل مشکلات اقتصادی هستند.

زنان و مدیریت اقتصاد خانواده

زنان در مدیریت و برنامه‌ریزی الگوهای مصرفی در خانواده نقش اصلی را دارند و در جوامع سنتی این نقش در مسیر قناعت در خانواده پررنگ تر بود. در قدیم «مصرف» صرفاً یک رفتار اقتصادی بیان می‌شد به گونه‌ای که افراد غنی به لحاظ درآمد بالا، از کالاهای بیشتری هم استفاده می‌کردند، حال آن که امروزه مصرف وسیله‌ای شده که افراد شخصیت خود را با آن به دیگران نشان می‌دهند؛ در واقع مصرف به یک رفتار اجتماعی تبدیل شده است. با توجه به جایگاهی که زن در خانواده به عنوان مادر و فردی که در انتقال ارزش‌های اخلاقی به نسل بعد موثر است دارد. می‌تواند در اصلاح الگوی مصرف نقشی بسیار مهم داشته باشد. اگر در خانواده‌ای مصرف و استفاده از کالاهای مصرفی توسط مادر خانواده مدیریت نشود اقتصاد خانواده دچار مشکل می‌شود. همان طور که نقش زن در جامعه سنتی در قناعت، بسیار چشم‌گیر بوده است، در جوامع مدرن هم در گرایش یا گرایش نداشتن افراد خانواده به مصرف گرایی بسیار موثر است.

در حد درآمد خود خرج کنید

در حد درآمد خود خرج کردن به معنی آن است که خانه، خودرو و سطح زندگی شما مناسب با درآمدتان باشد. نباید بیش از یک سوم درآمد خود را به اجاره خانه اختصاص دهید. حدود یک دهم درآمد را برای مخارج خودرو و بنزین و بیمه آن درنظر بگیرید. بقیه را صرف صورت حساب‌ها و دیگر مخارج روزانه کنید. شاید این مطلب بدیهی به نظر برسد ولی اگر نگاهی به اطرافیان خود بیندازید افرادی را می‌بینید که با وجود درآمد کم و تنها برای داشتن یک موقعیت کاذب اجتماعی با اخذ وام و قرض، خودروهای گران قیمت سوار می‌شوند و در مناطق بالای شهر سکونت دارند و در مقابل از برخی نیازهای ضروری زندگی مانند تغذیه مناسب، آموزش، تفریح، سفر و ... بی بهره‌اند.

اصولی که فراموش کرده ایم
شکرگزاری

شکر نعمت موجب ازدیاد روزی می‌شود. «از روزی پروردگارتان بخورید و شکر او را به جا آورید».(1)

«و پروردگارتان اعلام عمومی کرده است که اگر شکر کنید، حتماً روزی شما را افزون خواهم کرد و اگر ناسپاسی کنید قطعاً عذاب من سخت خواهد بود».(2)

سحرخیزی و استغفار

بیداری سحر به ویژه در فاصله اذان صبح تا طلوع آفتاب، موجب افزایش روزی می‌شود. همچنین استغفار از گناهان و ترک معاصی موجب افزایش رزق می‌شود. «گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است تا بر شما از آسمان باران ملایم، پی در پی فرستد و شما را به وسیله مال و پسران یاری کند و برای شما باغ‌ها و نهرهای آب پدید آورد».(3)

خوش خلقی با خانواده

خدای متعال برای آنانی که با اهل خانواده خود خوش خلقی می‌کنند روزی فراوان قرار داده است. امام صادق‌(ع) فرمودند: «هر کسی که خوب گرداند نیکی‌اش را بر اهل خانواده‌اش، روزی‌اش افزوده می‌شود».(4)

مهمانی دادن (اطعام)

مهمانی دادن و اطعام به مومنان و خویشاوندان موجب افزایش روزی است، ولی متاسفانه به این ادب اسلامی کمتر توجه می‌شود و حتی برخی از آن می‌گریزند. شاید علت گریز از آن تکلف‌هایی است که در برپایی مهمانی ایجاد شده است. هر گونه تکلفی که باعث شود این آداب اسلامی در بین مسلمانان تضعیف شود، ناپسند است. حضرت رسول اکرم‌(ص) فرمودند: «مهمان رزق و روزی خود را می‌آورد و گناهان میزبانان خود را می‌برد و آنان را پاک می‌سازد».(5)

صدقه دادن

یکی از بهترین راه‌ها برای افزایش روزی، صدقه دادن است. کلمه صدقه از «صدق» به معنای راستی است. آن چه که از روی صدق و راستی به نیازمندی داده می‌شود، صدقه نام گرفته است. مقدار و کمیت صدقه مهم نیست، بلکه انگیزه و کیفیت آن اهمیت دارد؛ بنابراین انسان‌های تنگدست نیز امکان و فرصت صدقه دادن و بهره گیری از آثار معنوی و الهی آن را دارند. به علاوه این که صدقه صرفاً جنبه مادی ندارد، بلکه فردی هم که یک مسلمان را آموزش بدهد و یا پای درددل فردی بنشیند در واقع صدقه داده است. حضرت علی‌(ع) فرمودند: «رزق و روزی را به وسیله صدقه دادن از آسمان پایین بکشید (افزایش دهید)».(6)

توکل و رضا

توکل به معنای به وکالت و سرپرستی گرفتن خدای متعال در کارهای خود است. بدون تردید همه چیز از اوست و جز او هیچ قدرت و نفوذی در عالم نیست. هر چه هست اسباب مادی است که او آفریده و در طول اراده‌اش قرار دارد؛ بنابراین بدون توکل به خدا پیروزی و سعادت آدمی ممکن نیست و خیر و برکتی در زندگی نخواهد بود. البته نباید به بهانه توکل به خدا از کار و تلاش دست کشید. چون توکل یک نیروی فوق مادی است که بر امور مادی اشراف دارد و در جهت دهی آن‌ها دخالت می‌کند. انسان متوکل خود را در پناه خدای قادر مطلق قرار می‌دهد و پیروزی خود را تضمین می‌کند، ولی فرد غیر متوکل خود را از این فرصت الهی محروم می‌سازد.


1. سباء، 15.

2. ابراهیم، 7.

3. نوح، 12 تا 10.

4. میزان الحکمه، ج 4، ص 117.

5. نهج الفصاحه، ح 1894.

6. میزان الحکمه، ج 5، ص 323.

منبع: گروه سبک زندگی سیمرغ

این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در چهارشنبه, 13 آبان 1394 ساعت 16:38
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما