اسراف از منظر احادیث

امام صادق(ع) فرمود: اسراف آن است که انسان؛ مالش را از بین ببرد و به بدنش صدمه بزند. عرض شد پس اقتار چیست؟ فرمود: این است که غذایت نان ‌و نمک باشد درصورتی‌که قدرت داری غذای مناسب‌تری بخوری.(1)

امام صادق(ع) فرمود :کسی که آبی را از نهر فرات برای خوردن بردارد و بعد از نوشیدن، زیادی آن را بیرون بریزد اسراف کرده است.(2)

امام صادق(ع) فرمود: پایین‌ترین مرتبه اسراف عبارت است از:

۱- دور ریختن آبی‌ که از آشامیدن اضافه آمده است.

۲- این‌که لباس کار و لباس بیرونی، یکی باشد.

3- به دور انداختن هسته خرما پس از خوردن خرما «چون از هسته خرما ماده غذایی برای شتران تهیه می‌شد».(3)

نقل شده که امام صادق(ع) مشاهده کرد سیبی را نیم‌خورده و از خانه بیرون انداخته‌اند، خشمگین شد و فرمود: اگر شما سیر هستید خیلی از مردم گرسنه‌اند خوب بود آن را به نیازمندش می‌دادید.(4)

از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: من هرگاه چیز کمی هم در سفره می‌افتد آن را برمی دارم و این کار باعث تعجب خادم می‌شود و خادم می‌خندد.(5)

امیر مؤمنان(ع) فرمود: آنچه را که از سفره افتاده بردارید و بخورید، زیرا آن دوای هر دردیست که خدا بخواهد آن را التیام بخشد برای کسی که به نیّت شفا بخورد.(6)

پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمود: کسی که جستجو کند و آنچه از سفره افتاده بردارد و بخورد، فقر و تنگدستی از خودش و اولادش تا هفت پشت رخت برمی‌بندد.(7)

امام صادق(ع) فرمود: اسراف کننده را سه نشانه است: چیزهایی که می‌خرد و می‌پوشد و می‌خورد که در شأن او نیست.(8)

امام صادق(ع) فرمود: انسان مؤمن اسراف و زیاده‌روی نمی‌کند بلکه میانه‌روی را پیشۀ خود می‌سازد.(9)

روایت شده است پیامبر گرامی وقتی خرما می‌خوردند هسته آن را به گوسفند می‌دادند.(10)

از عامر بن جذاعه نقل شده است که گفت: مردی آمد خدمت امام صادق(ع) حضرت به او فرمود: تقوای الهی پیشه کن، اسراف نکن و بر خود هم سخت مگیر و میانه‌روی مایه استواری است، تبذیر همان اسراف است که خداوند درباره آن فرموده: تبذیر و زیاده‌روی نکن.(11)

امام حسن عسگری(ع) به محمد بن حمزه نامه‌ای نوشته او را به ثروت و بی‌نیازی مژده داده و به او فرموده: بر تو باد به میانه‌روی و پرهیز از اسراف زیرا اسراف از کارهای شیطانی است.(12)

امام صادق(ع) به عبید فرمود: اسراف و زیاده‌روی باعث فقر و تنگدستی می‌گردد و میانه‌روی موجب ثروت و بی‌نیازی می‌شود.(13)

از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمود: میانه‌روی را خداوند متعال دوست دارد و اسراف و زیاده‌روی مورد خشم اوست حتی اگر اسراف درانداختن هسته خرمایی باشد که قابل مصرف است یا زیادی آبی که خورده شده باشد.(14)

امام موسی بن جعفر(ع) فرمودند: کسی که در زندگی میانه‌روی و قناعت ورزد نعمت او باقی می‌ماند و آنکه با ریخت و پاش و اسراف زندگی کند نعمتش از بین می‌رود.(15)

امام باقر(ع) به فرزندش امام صادق(ع) فرمود: بر تو باد به انجام کار خیری که وسط دو کار بد قرارگرفته و آن دو را از بین می‌برد، امام صادق سؤال کرد، چگونه چنین چیزی ممکن است، امام فرمود: همان‌طور که قرآن «سوره فرقان» می‌گوید مؤمنین کسانی هستند که وقتی انفاق می‌کنند زیاده‌روی و سختگیری نمی‌کنند؛ بنابراین اسراف و سختگیری هر دو گناه است و حدّ وسط آن میانه‌روی حسنه است بر تو باد به آن حسنه که بین آن دو گناه است.(16)

ابن میمون گفت شنیدم که امام صادق(ع) فرمود: هرکسی که در زندگی خود میانه‌رو باشد من ضمانت می‌کنم او را که هرگز تهی‌دست نشود.(17)

امام علی(ع) فرمود: اعتدال در خرج کردن «میانه‌روی» موجب فراوانی مال و ثروت و اسراف باعث تباهی و نابودی است.(18)

پیامبر گرامی اسلام (ص) فرمود: سه چیز باعث نجات و رستگاری است و در مورد سومی خاطر‌نشان ساخت؛ رعایت اعتدال در حال فقر و توانگری است.(19)

پیامبر اکرم (ص) فرمود: کسی که در زندگی میانه‌روی را رعایت نماید خداوند او را روزی می‌دهد و کسی که اسراف و زیاده‌روی کند او رامحروم می‌سازد.(20)

امیر مؤمنان علی(ع) فرمود: اسراف و زیاده‌روی فراوانی را نابود می‌سازد.(21)

امام صادق(ع) فرمود: همانا اسراف با کمی برکت، همراه است «اسراف برکت را کم می‌کند».(22)

امام علی(ع) فرمود: زیاده‌روی مقدمه فقر و تنگدستی است.(23)

علی(ع) فرمود: زیاده‌روی همراه با تنگدستی است.(24)

علی(ع) فرمود: کسی که به زیاده‌روی افتخار کند، با تنگدستی خوار و زبون می‌گردد.(25)

امام کاظم(ع) فرمود: خداوند قیل و قال، ضایع کردن مال و زیاده‌روی در سؤال را دشمن می‌دارد.(26)

امام علی(ع) فرمود: بخشش‌های بی‎‌جای مال و ثروت، اسراف و زیاده‌روی محسوب می‌شود و بخشنده آن را در دنیا بالا می‌برد و در آخرت او را در پائین می‌آورد، او را در بین مردم بزرگ جلوه می‌دهد و نزد خدا خوار و سبک می‌کند.(27)

پیامبر گرامی (ص) فرمود: اسراف فقر و تنگدستی می‌آورد.(28)ظ

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: زیاده‌روی و اسراف را ترک کن زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی‌شود.(29)

امیر المؤمنان(علی) فرمود: سخاوتمند باش ولی هرگز اسراف و زیاده‌روی مکن و ثروت خود را بر اساس اندازه‌گیری صحیح خرج کن و هیچ‌وقت سختگیر نباش.(30)

امام کاظم(ع) در وصیت خود به هشام فرمودند: یکی از لشگریان عقل میانه‌روی و یکی از لشگریان جهل زیاده‌روی است.(31)

امام حسن عسگری(ع) فرمود: سخاوت اندازه‌ای دارد، چنانچه از آن بگذرد، اسراف محسوب می‌شود. (32)

از علی بن‌الحسین(ع) است که فرمود: خداوندا بر محمّد و آل او درود فرست و مرا از اسراف و زیاده‌روی محافظت فرما.(33)

امام علی(ع) فرمود: وای بر اسراف کار که چه قدر از مصلحت خویش و رسیدگی به کار خود دور است.(34)

از پیامبر گرامی (ص) نقل شده که به علی(ع) فرمود: چهار چیز هدر می‌رود:

۱- خوردن بعد از سیری.

۲-روشن کردن چراغ در مهتاب «جائیکه روشن است».

3- زراعت در زمینی که شوره زار است.

۴- نیکی کردن به کسی که لایق آن نیست.(35)

امام صادق(ع) فرمود: کسی که مالی را در غیر طاعت پروردگار بذل و بخشش نماید، اسرافکار است و هرکسی که در راه خیر مصرف کند میانه‌روی کرده است.(36)

در تفسیر علی‌بن‌ابراهیم قمی و در روایت ابی‌الجارود از امام باقر(ع) نقل شده که حضرت در مورد آیه «والّذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یقتروا»(37) فرمودند: بخشش در راه معصیت و بنا حق، اسراف است.(38)

امام باقر(ع) فرمود: اسراف کنندگان کسانی هستند که محرمات «گناهان» را جایز می‌شمارند و دست به خونریزی می‌زنند.(39)

امام حسن عسگری(ع) فرموده است: جود و سخا اندازه‌ای دارد که اگر از آن تجاوز کند اسراف میشود، احتیاط و محکم کاری اندازه‌ای دارد که اگر از حدش فزونتر شد ترس خواهد بود، صرفه جویی و اعتدال در صرف مال اندازه‌ای دارد که اگر از آن بیشتر شود بخل است و شجاعت و دلیری اندازه‌ای دارد که اگر از حدش بگذرد تهور و بی‌باکی خواهد بود.(40)


1. مجموعه الاخبار باب ۱۷۱ حدیث 1.

2. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث 3.

3. وسائل الشیعه جلد ۲ باب ۲۸ صفحه ۳۸۴.

4. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث 4.

5. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث 7.

6. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث ۹، به نقل از نهج البلاغه.

7. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث 8.

8. تفسیر نور الثقلین جلد 1 صفحه ۷۷۲.

9. مجموعه الاخبارباب ۳۰ حدیث 1.

10. مجموعه الاخبارباب ۱۷۱ حدیث ۵.

11. سوره اسراء تفسیر نورالثقلین جلد 2 صفحه ۵۶.

12. غررالحکم جلد ۴ صفحه ۳۴ حدیث ۵۱۸۸.

13. وسائل الشیعه جلد ۱۵ صفحه ۲۵۸.

14. تحف العقول صفحه ۳۰۱.

15. تحف العقول صفحه ۳۰۱.

16. تفسیر نو رالثقلین جلد ۴ صفحه ۲۷.

17. خصال صدوق باب الواحد حدیث ۳۲.

18. وسائل الشیعه جلد ۱۵ صفحه 258.

19. وسائل الشیعه جلد ۱۵ صفحه ۲۵۸.

20. وسائل الشیعه جلد ۱۵ صفحه ۲۵۸.

21. میزان الحکمه جلد ۴ باب اسراف حدیث ۸۴۸۱.

22. وسائل الشیعه جلد ۱۵ صفحه ۲۶۱.

23. میزان الحکمه جلد ۱ حدیث ۱۶۵۹.

24. میزان الحکمه جلد ۱ حدیث ۱۶۶۰.

25. میزان الحکمه جلد ۱ حدیث ۱۶۶۱.

26. قصار الجمل صفحه ۳۰۵.

27. نهج البلاغه خطبۀ ۱۲۶.

28. مجموعه الاخبار باب ۱۷۱ حدیث ۶.

29. بحار الانوار جلد 50 صفحه ۲۹۲ حدیث ۶۶.

30. نهج البلاغه کلمات قصار شماره ۳۳.

31. تحف العقول صفحه ۳۰۰.

32. بحار الانوار جلد ۷۸ صفحه ۲۷۷.

33. صحیفه السجادیه دعا ۳۰.

34. میزان الحکمه جلد ۴ باب اسراف حدیث ۱.

35. من لایحضره الفقیه جلد ۴ صفحه ۳۵۲٫۳۷۳ باب النوادر.

36. بحار الانوار جلد ۷۵ صفحه ۳۰۲.

37. سوره فرقان.

38. تفسیر نور الثقلین جلد ۴ صفحه ۶۷.

39. میزان الحکمه جلد 4 حدیث ۸۴۹۱.

40. الحدیث جلد ۱ ص ۷۸.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه

این مورد را ارزیابی کنید
(3 رای‌ها)
  • آخرین ویرایش در سه شنبه, 11 اسفند 1394 ساعت 01:34
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما