ازدواج به شرط اقتصاد یا بلوغ

در گذشته، اغلب ازدواج‌ها بعد از بلوغ جسمی و جنسی دختر و پسر صورت می‌گرفت که البته در بسیاری جهات پیامدهای منفی در پی داشت، اما چون خانواده‌ها آن‌ها را مورد حمایت مادی و معنوی قرار می‌دادند، مشکلات عمده‌ای پدید نمی‌آمد؛ ولی امروزه مفهوم زندگی، گستره نیازها، ساختار و کارکرد خانواده و انتظارات متقابل زن و مرد از یکدیگر چنان متحول شده که بلوغ جسمی و جنسی به تنهایی نمی‌تواند جواب گوی نیازها و مسئولیت‌های یک زندگی مشترک باشد.

سن ازدواج از منظر اسلام

در کلام خداوند، سن معینی برای ازدواج مطرح نشده است، ولی از واژگانی چون «بلوغ»، «بلوغ حلم»، «بلوغ نکاح» و «بلوغ اشدّ» می‌توان به نحوی سن بلوغ و سنّ ازدواج را به دست آورد، كه در واقع، معیار سن ازدواج از نظر قرآن همان قدرت داشتن بر ازدواج، توانایی هم خوابگی و تولید نسل است.

با توجه به روایات و سیره معصومین(ع) که الگوهای شایسته هستند برای ما مهم است كه در تعیین سن ازدواج نیز به آن بزرگواران اقتدا کنیم. طبق آیات، روایات و سیره معصومین(ع) سن ازدواج در دختران بعد از 9 سالگی و در پسران حدود 20 سالگی است؛ اما سؤالی که وجود دارد این است که آیا تنها، رسیدن به این سن کفایت می‌کند، یا معیارهای دیگری نیز در تعیین زمان ازدواج دخالت دارد؟

شواهد بسیاری نشان می‌دهد که علاوه بر سن، متغیرهای دیگری در تعیین زمان مناسب ازدواج مورد توجه است که به تبع آن‍‌ها، معیار سنّی نیز نوسان می‌یابد. یکی از اصلی‌ترین معیارهای تعیین سن ازدواج، از نظر شرع و روان شناسان رسیدن به حدّ رشد است که خود، ابعاد مختلفی دارد.

برای خانواده هایی که توانایی مالی داشته باشند و بتوانند فرزندان‌شان را پس از ازدواج نیز حمایت کنند لازم نیست که فرزندان قبل از ازدواج به استقلال مالی رسیده باشند. مگر چنین نیست که جزء تعهدات فطری و عقلی و اخلاقی هر پدر و مادری است که در صورت توانایی تمام نیازهای فرزندانشان را برآورده کنند، وقتی که فرزند به سن بلوغ می‌رسد از آن پس نیاز جنسی جزء شدید‌ترین و مهم‌ترین نیازهای او به شمار می‌آید به فرض این‌که استقلال اقتصادی شرط ازدواج جوانان باشد برای این‌که یک جوان عقده‌ای نشود از وقتی که به سن تکلیف می‌رسد تا وقتی که هنوز به استقلال اقتصادی نرسیده است برای پاسخ به این نیاز بنیادین خود چه راه حل درستی می‌تواند داشته باشد که تنها راه مشروع و صحیح همان ازدواج به موقع است.

معمولاَ مثل کبک که در هنگام حادثه سرش را در زیر برف می‌گذارد و محیط را از دید خود پنهان می‌سازد اگر چه والدین سر در میان برف نهند، واقعیت این است که فرزندشان در یک سنی به بلوغ رسیده است و این نیاز در او ایجاد شده است و اکنون از مهم‌ترین نیازهای اوست و این امری است غیر قابل انکار و خانواده‌ها یا باید در فکر پاسخ صحیح به این نیاز باشند یا مانند کبک سر در میان برف نهند و در انتظار حادثه بنشینند. 

شرایط اخیر جامعه دو مساله «ازدواج» و «اقتصاد» را چنان نامیمون و نامبارک به عقد دائمی هم در آورده که جوانان را پیر و فرتوت و ناامید کرده است. به محض تبادر مفهوم «ازدواج» حتی در ذهن، «اقتصاد» هم مانند غولی بی شاخ و دم از راه می‌رسد و در صفحه ذهن نقش می‌بندد و طوری تمام تصاویر زیبا و جذاب ازدواج را می‌بلعد که جایی برای عرض اندام هیچ گزینه و مورد دیگری باقی نمی‌گذارد. تو گویی اقتصاد تنها شرط لازم و کافی ازدواج است. این تصویر اغراق آمیز، اقتصاد را به شرط چاقوی هندوانه در بسته ازدواج تبدیل می‌کند که می‌گوید، هر گاه کسی به قول معروف دستش در جیب خودش برود.

البته با شرایط کنونی باید جیبی عریض و طویل دوخته باشد تا دستش حداقل تا آرنج در آن فرو برود. به نظر نگارنده وضع اقتصادی مناسب، یکی از جلوه‌های انسان موفق است. البته با بیان این مطلب در اینجا نمی‌خواهم آرمان گرایی کنم و شعار بدهم و به انشای معروف «پول خوشبختی نمی‌آورد» بپردازم. موضوع این مقاله پرداختن به امر دیگری است.

همان گونه که می‌دانید با اینکه ازدواج ناشی از بروز روابط عاشقانه و عاطفی جوششی و فراتر از قرار گرفتن در چارچوب مصوبات و قوانین است، ولی ضوابط خاصی دارد و از بار حقوقی برخوردار است که بدون احراز آن‌ها ازدواج، امری غیرقانونی تلقی شده و از انجام آن ممانعت به عمل می‌آید. در مطالعه این شرایط ملاحظه می‌شود تقریبا در هیچ کتاب حقوقی نوشته نشده که یکی از شرایط اصلی ازدواج به لحاظ حقوقی، وضع اقتصادی مناسب است.

اگر قرار بر این بود، باید شاخصه‌های کمی آن نیز اعلام می‌شد. مثلاً اعلام می‌شد مرد یا زنی که قصد ازدواج دارد، باید فلان مقدار ریال درآمد در ماه یا سال و... داشته باشد. ولی در مقابل صراحتاً اعلام شده که یکی از شرایط اصلی ازدواج بلوغ کامل عقلی و جسمی زوجین است؛ و شاخصه‌های کیفی و کمی آن نیز برای دختران و پسران بیان شده است. با ذکر شرایط حقوقی ازدواج خواستم به معرفی یک شرط حقیقی و اساسی ازدواج که مدتی است به بوته فراموشی سپرده شده، بپردازم؛ این شرط مهم «بلوغ» است.

یک فرد بالغ است که می‌تواند در مناسبات اجتماعی و سیاسی وارد شود و نقش آفرینی کند. دکتر هاد فیلد یکی از روانشناسان بنام انگلستان که شهرت بین المللی دارد در کتاب روانشناسی کودک و بالغ که به دقت به تفکیک مراحل گوناگون رشد و پرورش کودک و بالغ پرداخته در این باره معتقد است؛ «ما رشد می‌کنیم ولی به همان نسبت پرورش نمی‌یابیم». رشد امری است که بستگی به جسم دارد و حال آن‌که پرورش مربوط به روان است. اشخاصی هستند که رشد می‌کنند، ولی پرورش نمی‌یابند. بلوغ یکی از مصادر نیکی‌ها در زندگی فردی و اجتماعی به شمار رفته که اگر به هر دلیل به تعویق افتد یا با نقص همرا شود، تمام عرصه‌های زندگی انسان دچار مشکلات عدیده یی خواهند شد. 

بلوغ اقتصادی

در این نوع بلوغ شما توانایی و مهارت تامین مالی و مدیریت مالی زندگی را دارید. می‌دانید چقدر درآمد دارید، از کجا در می‌آورید و کجا خرج می‌کنید، یعنی مدیریت مالی دارید. اگر بخش مهمی از درآمدتان صرف دوستانتان می‌شود یا برای خرید موبایل جدید، اسپرت کردن ماشین تان و... از کفتان می‌رود، یعنی برای ازدواج مناسب نیستید. این توانایی کسب درآمد و برنامه ریزی برای هزینه‌ها بلوغ مالی گفته می‌شود. از طرفی همه خوب می‌دانیم این فقط شکم گرسنه و دست خالی نیست که موجب اصلی جرم و جنایت و خیانت می‌شود. اگر تنگ دستی و فقر مادی یکی از علل اصلی بزهکاری و عدم ازدواج یا طلاق باشد، عدم مسوولیت پذیری، وابستگی فکری و رفتاری، عدم وفای به عهد، فقدان آگاهی و شعور اجتماعی و... از سایر دلایل اصلی مشکلات اجتماعی به شمار می‌آیند.

بلوغ مالی به معنی این نیست که شما ثروتمند باشید و به حد کمال توانایی مالی داشته باشید. کسی که به بلوغ اقتصادی رسیده درست مثل کسی است که ماهی گرفتن بلد است و کسی که ثروتمند است، یک دنیا ماهی دارد اما الزاما روش ماهی گرفتن یا استفاده از ماهی‌هایش را نمی‌داند. وقتی در جامعه‌ایی مصرف گرایی و نبود مسوولیت پذیری و بیکاری نشأت و نما پیدا می‌کنند، این موارد به منزله پایین آمدن سن بلوغ یا به عبارتی امتداد یافتن کودکی تا سنین بالا است. اگر تربیت صحیح در جامعه نباشد، کسی به مرز بلوغ نخواهد رسید و صحبت از اخلاق و رعایت اصول فقهی و حقوقی محلی از اعراب نخواهند داشت. در چنین شرایطی هیچ حق و حقوقی رعایت نمی‌شود و ازدواج نیز یا انجام نمی‌شود یا با شکست مواجه می‌شود.

گردآورنده: سید محمد رضوی

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در یکشنبه, 17 آبان 1394 ساعت 19:51
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما