اقتصاد ازدواج، فرزند و طلاق

چگونه زن و مرد تصمیم می‌گیرند که بهترین گزینه را انتخاب کرده‌اند؟ آیا فرد انتخاب شده بهترین است و او باید بررسی را متوقف و ازدواج نماید؟ هزینه و سود ازدواج چیست؟

سود ازدواج

1. ایجاد سکون و آرامش واقعی: یکی از نیازهای طبیعی انسان داشتن آرامش و آسایش است. حال هر کسی بسته به شرایط و روحیات خود در برآوردن آن تلاش می‌کند. برخی آرامش را در ذیل رسیدن به ثروت، برخی در ذیل رسیدن به قدرت و برخی دیگر در... می‌دانند. 

2. افزایش ایمان: به عقیده بزرگان دین، کسی که ازدواج می‌کند ایمانش افزایش می‌یابد.

امام صادق(ع): دو رکعت نمازی که متأهل بخواند برتر از هفتاد رکعتی است که فرد بی‌همسر اقامه کند.(1)

پیامبر گرامی اسلام: نزد خداوند متأهل خفته برتر از مجرد روزه دار و شب خیز است.(2) 

پیامبر گرامی اسلام می‌فرمایند: «مَن تَزَوَّجَ فَقَد اَحرَزَ نِصفَ دینه، فَلیَتَّقِ اللهَ فی النّصفِ الباقی؛ هر کس ازدواج کند، نیمی از دینش را بدست آورده است نسبت به نیم دیگر تقوای الهی را رعایت کند».

در جای دیگر نیز فرمودند: «هر کس در ابتدای جوانی ازدواج کند شیطان فریاد میزند: فریاد از او، فریاد از او، دو سوم دینش را از دستبرد من نگاه داشت».(3)

چنانچه از روایات بالا استنباط می‌شود یکی از مزایای ازدواج، افزایش ایمان و تکامل روحی فرد و به تبع آن تکمیل دین اوست. به بیان دیگر زمانی که افراد ازدواج می‌کنند از بسیاری از انحرافات و فسادهای اخلاقی در امان می‌مانند. همین امر آنها را در رسیدن به تکامل روحی و حفظ دین یاری می‌رساند.

3. تعاون در اطاعت: از دیدگاه اسلام اگر ازدواج با قصد قربت انجام گیرد، عبادت محسوب شده و پاداش اخروی دارد. یک انسان مومن، در صورتی که همسر مومن و موافقی داشته باشد، می‌تواند در طریق انجام وظیفه، از تشویق‌ها، رهنمودها و کمک های او بهره‌مند شده و در راه عبادت و رسیدن به خدا از تعاون و همکاری های او استمداد جوید.

روزی پیامبر اکرم(ص) از امام علی(ع) پرسیدند: همسرت را چگونه یافتی؟

ایشان فرمودند: فاطمه(س) نیکو کمکی در راه اطاعت خداست.(4)

4. ازدیاد روزی: در دین اسلام به کسب روزی و داشتن مال و ثروت و دوری از فقر توجه شده است «پیامبر اکرم(ص): فقر به آن نزدیک است که به کفر انجامد».(5) اما ازدواج نکردن به علت فقر را جایز ندانسته و حتی ازدواج را وسیله ای برای افزایش روزی می‌داند.

«باید مردان بی زن و زنان بی شوهر و بندگان و کنیزان صالح و شایسته خود را همسر دهید. اگر بینوا باشند خدا به کرم و لطف خود توانگرشان خواهد ساخت. خدا رحمتش وسیع و نامتناهی و به احوال بندگان آگاه است».(5)

پیامبر گرامی اسلام نیز می‌فرمایند: «هرکس ازدواج را از ترس فقر و تنگدستی ترک کند به خدا سوءظن برده است، زیرا خداوند می‌فرماید: اگر (زن و شوهر) فقیر باشند، خدا هرکدام را از کرم خود بی نیاز می‌کند».(6)

پیامبر(ص) در سخنی دیگر می‌فرمایند: «مردان را زن دهید تا خدا اخلاقشان را نیکو، ارزاقشان را وسیع و جوانمردیشان را زیاد گرداند».(7)

6. تداوم نسل: یکی دیگر از ثمرات ازدواج از دید اسلام، تولید و بقای نسل آدمی است.

در سوره فرقان آیه 74 نیز چنین آمده است: «صالحان کسانی‌اند که می‌گویند: پروردگارا! همسران و فرزندانی به ما عطا فرما که باعث روشنی چشمانمان گردند».

پیامبر(ص) می‌فرمایند: «ازدواج کنیدکه فردای قیامت به فراوانی شما بر دیگر امت ها افتخار کنم».(8)

امام سجاد(ع) نیز در این راستا می‌فرمایند: « از سعادت و خوشبختی انسان آن است که فرزندانی داشته باشد که حامی و کمک کار او باشند».(9)

هزینه‌های ازدواج

به اشتراک گذاری فضا و منبع باعث هزینه‌هایی خواهد شد مثلاً یکی از هزینه‌ها نتایج تصمیم‌گیری مشترک است در این صورت در مقایسه با حالتی که فرد به تنهایی تصمیم می‌گیرد، یک یا دو فرد به آن چیزی که می‌خواهند نمی‌رسند. هم چنین ازدواج یک تعهدنامه بلند مدت است که پایان دادن به آن ارزان نمی‌باشد.

نرخ ازدواج

برای مثال اقتصاد دان‌ها می‌دانند که نرخ ازدواج در قرن ۲۰ کاهش یافته و هم چنین درطول ۵۰ سال گذشته مردم رفته رفته دیرتر و دیرتر ازدواج می‌کنند. یک راه برای بررسی این دو پدیده این است که مشاهده شود که آیا منافع خالص حاصل از ازدواج (به خصوص برای افراد جوان‌تر) در دهه‌های اخیر کاهش یافته‌است؟!.

از لحاظ تاریخی، زمانی که فرصت‌های اقتصادی زنان کمتر بود مزایای بیشتری از ازدواج کسب می‌کردند. در آن زمان تنها راه بقای اقتصادی زنان مشارکت در درآمد شوهرانشان بود. حتی برای مردان نیز مزایای ازدواج در دوران اخیر کاهش یافته‌است.

دلیل آن را می‌تواند درتولید خانگی جستجو کرد. خانواده مجموعه‌ای از تولیدات دارد و اعضای خانواده سرمایه‌های انسانی فرایند تولید می‌باشند. خروجی تولیدات خانگی شامل موارد بسیاری ماند: فرزندان و پرورش آنان، غذاها، تمیز کردن منزل و مدیریت مالی خانوار به حساب می‌آورند. مانند هر فرایند تولید دیگر، تولید خانگی نیز نیازمند تقسیم نیروی کار است که در اینجا این تقسیم بین زن و مرد انجام می‌شود.

در طول زمان، هزینه و مزایای ازدواج تغییر کرده‌است. به خصوص، از زمانی که زنان در بازار کار سهم بیشتری را به خود اختصاص دادند و همچنین به دلیل رشد تکنولوژی نیروی کمتری برای تولیدات خانگی لازم است. در نتیجه مزایای مرتبط با تخصیص نیروی کار در بخش خانگی به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یافته‌است.

زنشان دیگر نیازی ندارند تا به درآمد مردان دستیابی داشته باشند و مردان نیز دیگر به فردی برای مدیریت منزل احتیاج ندارند زیرا وسایلی مثل مایکرویو، ماشین لباسشویی، کاهش در هزینه تهیه غذا از بیرون از خانه و استفاده گسترده از ارائه دهندگان مراقبت از کودکان باعث شده که خانوارها کالا و خدمات کمتری خودشان تولید کنند و بنابراین نیروی کارکمتری نیز لازم است. این تغییرات در هزینه و مزایای ازدواج باعث شده که زنان و مردان انتخاب‌های متنوعی پیش رو داشته باشند. این تغییرات به خوبی می‌تواند کاهش نرخ ازدواج و تاخیر در آن را توضیح بدهد.

اقتصاد فرزند

تئوری‌های اقتصادی هم چنین می‌توانند درباره ي چگونگی تصمیم گیری برای بچه داری و تعداد آن‌ها ارائه بدهد. منطق هزینه و منافع حاشیه‌ای هم چنان منطق اصلی این آنالیز است. منافع فرزندان هم اقتصادی و هم عاطفی است؛ آنها به عنوان سرمایه‌های اقتصادی به حساب می‌آیند، به خصوص به عنوان پشتیبانان والدین در دوران کهولت؛ هم چنین آنها به عنوان نیروی کار در بازار کار و یا بازار تولیدات خانگی به حساب می‌آیند. و از طرف دیگر آن‌ها لذت زیادی برای والدین خود به همراه دارند. تمام این منافع باید در مقابل هزینه‌های آن سنجیده شود.

مشخصاً، هزینه‌های خوراک، غذا و تحصیل کودکان از جمله هزینه‌هایی است که باید توسط والدین برای کودکان پرداخت شود. کودکان هم‌چنین بیشتر زمان والدین را می‌گیرند و در نتیجه آن‌ها زمان کمتری برای تخصیص در دیگر بازارها خواهند داشت. علاوه بر این بچه‌ها باعث کاهش آزادی پدر و مادر خواهند شد، زیرا که برای هر تصمیم گیری آن‌ها باید توجه کنند که این تصمیم آنها چه اثری روی بچه‌های آن‌ها دارد.

به طور خلاصه می‌توان گفت که در تولد کودکان صرفه ناشی از مقیاس وجود دارد؛ یعنی هزینه متوسط افزایش تعداد فرزندان در هر کودک بعدی کاهش می‌یابد، زیرا هزینهٔ حاشیه‌ای کودکان بعدی کاهش می‌یابد. به وضوح مشخص است که نیرویی که برای بزرگ کردن دو کودک نیاز است دو برابر نیروی لازم برای پرورش یک کودک نیست، و هم چنین وسایلی مثل لباس و اسباب بازی را بچه‌های بعدی نیز می‌توانند استفاده کنند.

اقتصاد طلاق

اقتصاد طلاق در بسیاری از حالات رفتاری معکوس اقتصاد ازدواج دارد. وقتی که مزایای ازدواج کاهش می‌یابد، آمار طلاق افزایش می‌یابد. و زمانی که مزایای ازدواج افزایش می‌یابد، آمار طلاق کاهش می‌یابد.

در نتیجهٔ مطالعهٔ این حوزه از اقتصاد، می‌توانیم نتیجه گیری‌هایی در حوزهٔ سیاست گذاری انجام دهیم. به عنوان مثال اگر قانون طلاق پرهزینه و دشوار باشد، طلاق کمتر می‌شود، حتی اگر زن و شوهر از ادامهٔ زندگی ناراضی باشند. پس در شرایطی که همهٔ مولفه‌ها یکسان باشد و قانون هزینهٔ طلاق را کاهش دهد، نرخ طلاق زیاد می‌شود.

در نتیجه اقتصاد خانواده قالب کاملی برای بررسی این که افراد در حوزهٔ خانواده چگونه تصمیم می‌گیرند، را به ما ارائه می‌دهد.


1. تهذیب، جلد 7، ص 239.

2. جامع الاخبار، ص 272، ح 741.

3. وسائل الشیعه، ج 20، ص 17.

4. همان، ج 42، ص 117.

5. شیخ صدوق، خصال، ج 1، ص 12.

6. وسائل الشیعه، ج 20، صفحه 28.

7. بحارالانوار، ج 103، ص 222.

8. مستدرک الوسائل، ج 14، ص 149.

9. همان، ص 2.

گردآوردنده: سید محمد رضوی

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
  • آخرین ویرایش در دوشنبه, 18 آبان 1394 ساعت 01:13
  • اندازه قلم

خانواده اسلامی

پایگاه خانواده اسلامی، رهیافتی نو به الگوی خانواده مسلمان و جامعه اسلامی

خانواده اسلامی مهم ترین نقش آفرین در ساختن تمدن نوین اسلامی است. از این رو هدف این مجموعه ارائه الگوی کاملی از خانواده اسلامی به منظور ایجاد، تحکیم و تکامل خانواده در تمامی عرصه ها از طریق ارائه و بررسی رهنمودهای معصومین (علیهم السلام) و سیره عملی ایشان است.

ارتباط با ما